Cytrusy (Citrus)

Jest to rodzaj roślin  z rodziny rutowatych wywodzący się z Azji południowo-wschodniej.
Wyróżnia się od kilkudziesięciu do niemal 200 gatunków.

Niezmienny jest fakt,że są to wiecznie zielone drzewa dorastające do 5–15 m. Liście ich są eliptyczne, lśniące, o intensywnym zapachu. Owocem jest mięsista jagoda, w kolorze od zielonego po ciemnopomarańczowego.

Owoce wielu różnych gatunków cytrusów i ich mieszańców są jadalne, a rośliny te są uprawiane w wielu krajach świata, w niektórych krajach są ważnym źródłem dochodu.

Cytrusy zawierają dużo witamin, szczególnie witaminy C, która podnosi odporność organizmu i pomaga uchronić się przed grypą, dodatkowo są źródłem składników mineralnych (potasu i wapnia), białka i kwasów organicznych. Dzięki tym składnikom skutecznie chronią nasz organizm przed wieloma poważnymi chorobami, np. awitaminozami, nowotworami i miażdżycą.

Rośliny te są z powodzeniem wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym, np.służą do produkcji perfum oraz spożywczym do produkcji dżemów, soków, lodów i innych smakołyków.

Cytrusy znalazły zastosowanie jako ośliny ozdobne.W krajach o ciepłym klimacie wiele gatunków jest uprawianych w ogrodach, parkach, na skwerach. W Polsce ze względu na klimat niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny pokojowe.


Kilka słów na temat najbardziej znanych cytrusów


Cytryna zwyczajna, cytryna właściwa, cytryna kwaśna

Citrus limon, rodzina Rutowate (Rutaceae)

Zimozielone drzewo, wysokości do 6 m, o zielonych gałęziach, na których w kątach liści mogą występować ciernie.
Cytryna zwyczajna pochodzi prawdopodobnie z północnych Indii lub Myanmaru. W pierwszym tysiącleciu naszej ery wprowadzona zostata przez Arabów do południowej Europy. Dzisiaj gatunek uprawia się w rejonie śródziemnomorskim i w klimacie subtropikalnym.
Drzewa cytrynowe są roślinami subtropikalnymi, które da się uprawiać w tropikach tylko we względnie chłodnych położeniach wyżynnych i górskich. Znoszą lekkie przymrozki do -4°C, ale są wrażliwe na duże wahania temperatury. Liczne odmiany rozmnaża się przez nasiona lub wegetatywnie przez sadzonki, sadzi się je w ogrodach i na plantacjach. Drzewa owocują nawet ponad 30 lat. Owoce najlepiej jest zbierać w stanie dojrzałym.

Liście cytryny zwyczajnej są eliptyczne lub jajowate, na brzegu tępo ząbkowane, skórzaste, od góry ciemnozielone, od spodu białawozielone, młode czerwone. Kwiaty wyrastają po 1-3 z kątów liści. Owocem jest cytryna (jagoda) ma owalny kształt i zwykle zakończony jest grubym guzikowatym lub stożkowatym wierzchołkiem.
Dojrzała okrywa jest żółta i gęsto pokryta gruczołkami z olejkami eterycznymi, okrywa jest zrośnięta z białym albedo i razem ta warstwa ma do 1 cm grubości. Soczysty, bladożółty miąższ jest podzielony na 8-10 komór i ma aromatyczny, bardzo kwaśny smak. Nasiona są eliptyczne lub jajowate, ostro zakończone, białe i wielkości około 1 cm.
Bogaty w witaminę C sok owoców cytryny zmieszany z wodą i cukrem pijany jest na zimno i na gorąco, służy do aromatyzowania i zakwaszania dań, napojów i słodyczy oraz do produkcji lemoniad. Otarta świeża lub kandyzowana skórka używana jest do przyprawiania ciast, ciastek i słodyczy. Z pokrojonych na kawałki owoców ze skórką przygotowuje się dżemy i konfitury. Plastrami cytryny dekoruje się potrawy i napoje, sokiem można także konserwować artykuły spożywcze.
Gorący sok z cytryny pija się w celu zapobiegania przeziębieniom i jednocześnie ich łagodzenia. Sok ma działanie przeciwgorączkowe, moczopędne i przeczyszczające.
Olejek eteryczny z okrywy owocu jest składnikiem politur do mebli, mydeł, szamponów i perfum.

Cytryna szorstka

Citrus jambhiri, ang.: Rough Lemon

Cytryna szorstka pochodzi prawdopodobnie z Indii. Jest uprawiana w tropikach i subtropikach, często w południowej Azji i Ameryce Środkowej.
Innymi, blisko spokrewnionymi gatunkami o żółtych jagodach są limeta słodka (C. limetta Risso) o małych okrągłych, zielonożółtych owocach oraz cedrat, czyli cytron (C. medica), o bardzo grubej okrywie.

Cytryna szorstka jest blisko spokrewniona z cytryną zwyczajną i uprawia się ją przede
wszystkim w tropikach.
Małe drzewa lub duże krzewy mają wyrastające w kątach liściowych ciernie długości około 1 cm. Liście są eliptyczne, nieregularnie słabo karbowane na brzegach. Osadzone są na słabo oskrzydlonych ogonkach.
Owoc: Jagody są okrągłe lub odwrotnie jajowate, u nasady szypułki wklęsłe, a na końcu mają gruby, tępy, „wciśnięty” w owoc wierzchołek. Są zazwyczaj większe niż owoce cytryny zwyczajnej. Żółta w okresie dojrzałości okrywa jest grubo brodawkowata, a białe albedo ma do 1 cm grubości. Bezbarwne do bladożółtych, szkliste wypustki komórkowe z sokiem mają typowy smak cytryny i są zazwyczaj podzielone na 11 komór, otoczonych twardymi przegrodami.
W środku owocu znajduje się gąbczasta, często pusta kolumella, grubości do 1,5 cm.
Nasiona półokrągłe lub ukośnie jajowate, lekko spłaszczone z zaostrzoną nasadą są żółtawobiałe i mają wymiary do 13 x 8 mm.
Owoce wykorzystuje się w taki sam sposób jak owoce cytryny zwyczajnej. Rośliny te są dobrymi podkładkami dla innych gatunków rodzaju Citrus.

Limeta kwaśna, lima

Citrus aurantifolia

Pochodzi z rejonu indomalajskiego i uprawiana jest na całym świecie w klimacie tropikalnym i ciepłym subtropikalnym.
Wrażliwe na zimno rośliny mogą rosnąć w rejonie równikowym do wysokości 1000 m n.p.m.; potrzebują mniej wilgoci niż inne gatunki rodzaju Citrus. Liczne odmiany uprawne rozmnaża się z nasion lub odkładów i sadzi się w ogrodach i na plantacjach. Owoce dojrzewają prawie 6 miesięcy po kwitnieniu. Jedno drzewo może wydać rocznie do 1000 owoców.
Limety zbiera się ręcznie w stanie dojrzałym i mogą być przechowywane tylko przez kilka dni, później
cienka skórka wysycha i owoce szybko tracą na jakości.

Limeta kwaśna jest jednym z owoców cytrusowych najczęściej uprawianych w środkowym pasie tropików. Silnie rozgałęzione, zimozielone drzewo lub krzew, wysokości do 4 m, ma w kątach naprzemianległych liści krótkie, sztywne ciernie, długości około 1 cm.
Liście są skórzaste, od góry błyszczące i ciemnozielone, od spodu jaśniejsze, młode jasnopurpurowe, eliptyczne do jajowatych, o zaokrąglonej nasadzie, słabo tępo ząbkowane na brzegach. Roztarte wydają aromatyczny zapach. Kwiaty wyrastają z kątów liściowych pojedynczo lub w gronach po 2-7, są białe.
Owoce limety kwaśnej są okrągławymi jagodami wielkości 3-6 cm.
W stanie dojrzałym ich okrywa jest barwy zielonej do zielonkawożółtej, pokryta gęsto gruczołkami olejków eterycznych, ma grubość 1,5-3 mm, leżące poniżej białe albedo jest cienkie.
Miąższ jest podzielony na 5-15 komór, które mocno przywierają do siebie i do okrywy.
Owoc ma bardzo kwaśny smak, ale za to bardzo aromatyczny, silnie owocowy, cytrynowy zapach. Z bogatego w witaminę C soku dojrzałych owoców limety robi się z dodatkiem wody z lodem i cukru doskonały napój orzeźwiający. Sok limetowy służy poza tym do aromatyzowania lemoniad, herbaty i alkoholi oraz do przyprawiania wypieków, sosów i potraw, także do doprawiania sałatek i surówek.
Całe dojrzałe owoce wykorzystuje się do produkcji dżemów, galaretek i syropu lub marynuje się w korzennej zalewie. Na Bliskim Wschodzie suszone limety często stosuje się do aromatyzowania herbaty i jako przyprawy.
Wydestylowane olejki eteryczne z owocu służą w przemyśle spożywczym do aromatyzowania słodyczy i napojów.
Siekane liście stosuje się w Azji Południowo-Wschodniej jako przyprawę. Olejek z owoców wykorzystywany jest w produkcji kosmetyków, służy także do smarowania zmienionej skóry w miejscu ukąszeń/ukłuć owadów.
Sok limonowy ma liczne zastosowania lecznicze, między innymi w leczeniu bólów głowy, kaszlu, bólu gardła, reumatyzmu i artretyzmu, przyspieszonej akcji serca i hemoroidów.


Cytryna papeda

Citrus hystrix, ang.: Leech Lime,

Rzucające się w oczy dzięki grubej, pomarszczonej okrywie owoce papedy często spotyka się na targowiskach Azji Południowo-Wschodniej. Gatunek uprawia się w południowej i południowo-wschodniej Azji, od Mauritiusa i Sri Lanki po Filipiny; pochodzenie nie jest znane.
Rośliny sadzi się w ogrodach przydomowych i sadach. Udają się w wilgotnym i gorącym klimacie tropikalnym. Zbiera się owoce dojrzałe, które można przechowywać do 3 tygodni.

Cytryna papeda jest zimozielonym drzewem, wysokości do 12 m, o młodych płasko-kanciastych pędach, na których w kątach liści znajdują się krótkie, sztywne ciernie. Naprzemianległe liście są szeroko do podłużnie jajowatych, tępe na końcu, drobno karbowane na brzegach o zaokrąglonej nasadzie. Ogonki liściowe są bardzo szeroko oskrzydlone. Wyrastające z kątów liściowych kwiatostany składają się z 1-5 kwiatów o 4-łatkowym, mieseczkowatym kielichu i zwykle o 4 białych, kremowych lub czerwonawych płatkach korony.
Okrągławe owoce cytryny papeda mają wielkość do 7 cm i w stanie dojrzałym są zielone do żółtozielonych. Przypominają limetę kwaśną, ale różnią się grubo pomarszczono-gruzełkowatą powierzchnią i grubą okrywą owocu. Jagody u nasady silnie zwężają się w rodzaj szyjki. Miąższ owocu podzielony jest na 10-12 komór, wypustki sokowe są żółtozielone o kwaśnym, nieco gorzkawym, owocowym smaku.
Owoce papedy są wykorzystywane spożywczo podobnie jak owoce limety kwaśnej.
Soku, startej okrywy lub całych, rozgotowanych owoców używa się jako mydła i szamponu.
W Malezji i Indonezji sok lub sporządzony z niego tonik (ubad jamu) służy do smarowania ciała w celu odpędzenia złych duchów. Sok może być stosowany jako ochrona przed pijawkami lub do ich usuwania ze skóry.
Suszone i utłuczone liście wykorzystywane są jako przyprawa do potraw.


Mandarynka (klementynka, tangela i tangerynka)

Citrus reticulata, ang.: Mandarin, Tangerine

Pochodząca z Azji Południowo-Wschodniej mandarynka jest najczęściej uprawianym słodkim owocem cytrusowym w tropikach Starego Świata; od połowy XIX w. sadzona jest na dużych powierzchniach także w rejonie śródziemnomorskim, na południu USĄ i w Ameryce Środkowej. Mandarynka lepiej rośnie w klimacie tropikalnym górskim i w rejonach subtropikalnych niż w gorącym, wilgotnym klimacie nizin równikowych.
Mandarynka jest zimozielonym drzewem wysokości do 7,5 m, o cienkich, ciernistych gałęziach. Naprzemianległe liście są skórzaste, ciemnozielone, błyszczące.
Małe, białe kwiaty wyrastają pojedynczo lub w skąpo- kwiatowych gronach z kątów liści.
Owoce mandarynki wyróżniają się bardzo łatwo odchodzącymi, cienkimi okrywami owocu, które zwykle otaczają bardzo luźno wnętrze. Jagody są szeroko- krągłe, zarówno u podstawy, jak i na wierzchołku nieco wklęsłe i osiągają średnicę około 4-10 cm. Okrywa grubości około 2,5 mm jest w stanie dojrzałym na zewnątrz pomarańczowożółta, zielono- pomarańczowa lub żółtawozielona.
Uprawa owoców przeznaczonych do sprzedaży skupiona jest głównie na plantacjach. Liczne odmiany uprawne rozmnaża się wegetatywnie przez okulizację lub odkłady. Owoce dojrzewają około 10 miesięcy po kwitnieniu i zbierane są ręcznie. Zachowują trwałość tylko przez kilka dni.
Owoce przeznaczone na rynek często są „odzieleniane” przy użyciu etylenu.
Przy obieraniu owocu wydzielają się olejki eteryczne o przyjemnym, silnym i specyficznym aromacie. Miąższ jest jasno- do ciemnopomarańczowego, bardzo soczysty, kwaskowato-słodki i aromatyczny, podzielony jest na 9-15 komór, które łatwo od siebie oddzielić.
Mandarynka jest gatunkiem o charakterze zbiorczym, to znaczy zalicza się do niego liczne formy, których pozycja systematyczna i taksonomia są sporne, oraz mieszańce międzygatunkowe, jak np.
klementynki (krzyżówka mandarynki z pomarańczą gorzką),
tangerynki (forma mandarynki o czerwonej okrywie),
tangele (krzyżówka tangerynki z grejpfrutem).

Mandarynki najczęściej jada się na surowo, konserwuje w puszkach i stosuje do dekoracji potraw i jako składnik sałatek owocowych oraz ciast owocowych. Olejek z okrywy owocu znajduje zastosowanie w przemyśle kosmetycznym.

Pomarańcza olbrzymia, pompela

Citrus maxima, ang.: Shaddock, Pummelo.

Gatunek pochodzi prawdopodobnie z Azji Południowo-Wschodniej i uprawiany jest na całym świecie w tropikach i subtropikach. Najbardziej na północ wysuniętymi rejonami uprawy są Floryda i Izrael.
Pomarańcza olbrzymia jest nisko i rozłożyście rozgałęzionym, zimozielonym drzewem, wysokości do 15 m, o ciernistych lub nieuzbrojonych gałęziach.
Młode pędy są kanciaste i owłosione. Skórzaste blaszki liściowe są jajowate lub eliptyczne, matowe, zielone, od spodu drobno owłosione. Duże kwiaty żółtawobiałych o płatkach wyrastają pojedynczo lub w gronach do 10 sztuk z kątów liściowych i na końcach gałęzi.
Pomarańcza olbrzymia ma największe owoce wśród wszystkich gatunków rodzaju Citrus, ich średnica osiąga do 50 cm, a waga ponad 1 kg. Jagody są okrągławe lub gruszkowate, zielonkawożółtej barwy, okrywa ma grubość 1,5-4 cm. Często tylko średnio soczysty miąższ podzielony jest na 11-18 komór, od których łatwo oddzielić ścianki. Bardzo duże, czerwonawe lub żółte wypustki komórkowe z sokiem są względnie luźno upakowane i mają słodki do kwaśnego, średnio aromatyczny smak, pozbawiony w porównaniu z blisko spokrewnionym grejpfrutem prawie lub całkiem goryczy. Owoce zawierają nieliczne, kanciaste, żółtawe nasiona.
Pomarańczę olbrzymią jada się zazwyczaj na surowo jako owoc. Obiera się je z okrywy, rozdziela komory i przed spożyciem ściąga błoniaste septy. Rzadziej jada się je jak grejpfruty. Cenionym napojem jest sok z pomarańczy olbrzymiej. W Azji Południowo-Wschodniej stosuje się napary i wywary z liści, kwiatów i kory przeciw epilepsji, cholerze, przy opuchliznach i egzemach.

W odróżnieniu od większości innych gatunków rodzaju Citrus pomarańcza olbrzymia udaje się w tropikalnym klimacie nizinnym przy wysokiej temperaturze i obfitych opadach. Za najbardziej odpowiedni rejon do uprawy uważa się Tajlandię. Drzewo jest niewymagające, jeśli chodzi o warunki glebowe i sadzi się je w ogrodach i na plantacjach. Pompelę rozmnaża się przez wysiew nasion, a siewki nie muszą być uszlachetniane przez szczepienie. Liczne odmiany uprawne różnią się między sobą kształtem, wielkością i smakiem owoców oraz barwą ich okrywy. Drzewa dają plon – w zależności od lokalnych warunków klimatycznych – przez cały rok lub sezonowo. Dojrzałe owoce zbiera się ręcznie i można przechowywać je przez wiele tygodni.


Grejpfrut (Citrus paradisi „cytryna z raju” lub Citrus grandis)

Tam, skąd pochodzi, a więc na wyspie Barbados lub Jawie, wszyscy chrześcijanie byli i są przekonani, że Adam z Ewą zostali wyrzuceni z raju nie z powodu jakiegoś tam niepozornego dzikiego jabłka lub kwaśnej małej cytryny, ale okazałego, pięknego grejpfruta. Na Jawie uprawia się wiele grejpfrutów, ale niestety w dzikim stanie tego drzewa nie spotkamy. Może jakiś botanik doszuka się go kiedyś na Borneo lub na Sumatrze.

Dotąd nie wiadomo, kiedy zaczęto uprawiać grejpfruty, a pierwsze zetknięcie się Europejczyków z tymi owocami umiejscawia się dopiero w XVII wieku.

100 g grejpfruta (owoc zwykle waży 200 do 250 g) dostarcza zaledwie 22 kcal (117 kj). Jest to owoc zasadotwórczy ( + 4). Zawiera potas (sodu tylko 0,5 mg%), wapń, magnez, troszkę żelaza (0,3 mg%), fosfor i inne pierwiastki.

Grejpfruty zyskały sobie sławę i powodzenie jako owoce niezwykle korzystne dla zdrowia. Okazuje się bowiem, że “odchudzają”, tzn przyspieszają przemianę materii.
Jak wszystkie cytrusowe, grejpfrut zasobny jest w witaminę C (25—50 mg%) oraz P. Ma także po trochu witamin grupy B i nawet — tak jak pomarańcze — troszkę witaminy E (0,25 mg%). Witaminy A ma zaledwie 21 j.m w 100 g. Zawiera też kwasy i goryczkę, które działają nie tylko odświeżająco w upalne dni, ale ułatwiają trawienie tłuszczów, pobudzają wydzielanie żółci i stąd to „odchudzanie”.
Zawarta w nich witamina C w połączeniu z witaminą P pomaga w obronie organizmu przed żylakami i sklerozą, a więc gdyby grejpfruty były tanie jak jabłka, trzeba by je było usilnie polecać. Ale w naszych warunkach takie kuracje są zbyt kosztowne, tym bardziej, że przecież nie zużywamy skórki grejpfrutowej, tylko całą wyrzucamy, nieraz wraz z częścią miąższu. Picie soku grejpfrutowego z puszek bardziej by się opłacało, choć to nie to samo, co świeży owoc. Więc głównie w ramach urozmaicenia żywienia, jako „owoc dla zdrowia”, dla chorych i rekonwalescentów, a także dla odchudzających się grubasów można polecać sok lub owoce grejpfrutowe.
Co prawda w wielu krajach skórki tego pięknego cytrusa — po długim moczeniu — smaży się tak samo, jak pomarańczowe i również podobnie używa, ale u nas jakoś się to nie przyjęło.

Pomarańcza słodka, pomarańcza chińska

Citrus sinensis, ang.: Sweet Orange

Przypuszczalnie ojczyzną uprawianej od tysięcy lat pomarańczy słodkiej są południowe Chiny i Indochiny. Gatunek był uprawiany na Bliskim Wschodzie już przed naszą erą, a dziś należy do najważniejszych roślin użytkowych ciepłej strefy całego świata.

Pomarańcza słodka jest nisko rozgałęziającym się, zimozielonym drzewem wysokości do 8 (15) m, o rozłożystej, okrągłej koronie. Młode gałęzie są kanciaste i skręcone, w kątach liści znajdują się giętkie ciernie. Blaszki liściowe ma jajowate lub eliptyczne. Silnie pachnące kwiaty mają do 5 cm średnicy, wyrastają pojedynczo lub w gronach do 6 sztuk w kątach liści.
Jagody pomarańczy należą do najbardziej znanych i lubianych na całym świecie owoców cytrusowych. Mają okrągły lub szerokoowalny kształt, u niektórych odmian są wklęsłe u nasady szypułki. Okrywa jest gruczołkowato kropkowana, w stanie dojrzałym zielonkawa, żółta lub pomarańczowa i grubości do 5 mm. Białe albedo jest cienkie. Bardzo soczysty, pomarańczowy lub czerwony miąższ podzielony jest na 10-14 komór, które mniej lub bardziej przylegają do siebie i do wnętrza okrywy. Pomarańcze z grupy odmian pępkowych mają nad owocem głównym pod wspólną okrywą drugi, miniaturowy owoc. Smak dojrzałego miąższu jest aromatycznie słodki lub kwaskowato-słodki. W każdej komorze miąższu znajduje się do 4 nasion, niektóre odmiany mają owoce beznasienne. Liczne odmiany uprawne różnią się okresem owocowania, grubością okrywy, smakiem i liczbą nasion w owocu. Okrywa owocu pomarańczy pod wpływem stosunkowo niskiej temperatury zabarwia się na pomarańczowo, w gorących tropikach owoce pozostają zielone lub żółtozielone.
Miąższ owoców, bogatych w witaminę C, jada się na surowo. Stanowi składnik sałatek owocowych i ciast owocowych lub jest przerabiany (z dodatkiem gorzkawej okrywy) na dżemy i galaretki. Duża część owoców przeznaczona jest na sok. Kandyzowany miąższ i okrywa są dodatkiem do cukierków i ciastek. Otarta skórka służy do aromatyzowania i przyprawiania wypieków, słodyczy i deserów. Olejek z gruczołkowatej okrywy jest stosowany przemysłowo do aromatyzowania słodyczy, artykułów spożywczych, napojów oraz produkcji kosmetyków i środków czystości.
Lokalnie produkuje się z pomarańczy wina i brandy.
Olej wyciśnięty z nasion może być stosowany spożywczo i do produkcji mydeł.
Długotrwały lub intensywny kontakt z olejkami eterycznymi okrywy i liści może powodować choroby skóry i uczulenia.
Kwiaty wydzielają duże ilości nektaru, cenionego przez pszczelarzy pożytku dla pszczół, miód z pomarańczy jest jasny i aromatyczny. Owoce i olejki eteryczne rośliny stosowane są w medycynie do różnych celów.

Drzewka pomarańczy słodkiej i spokrewnionej pomarańczy gorzkiej były w XV i XVI w. popularnym roślinami ozdobnymi dworów europejskich, uprawianymi w pojemnikach lub oranżeriach. W ciepłych krajach często sadzi się je jako drzewa alejowe.

Pomarańcze udają się w śródziemnomorskim, subtropikalnym i górskim tropikalnym klimacie, w tropikalnych górach można je sadzić do wysokości 2000 m n.p.m. Rozmnażanie odmian uprawnych polega na szczepieniu i okulizacji, choć na ogół siewki powtarzają cechy roślin rodzicielskich.

Drzewa są wrażliwe na mróz i w dłuższych okresach suszy wymagają nawodnienia. Przeważająca część intensywnych upraw odbywa się w warunkach plantacyjnych, gdzie dojrzewające owoce są zwykle opryskiwane fungicydami. Owoce dojrzewają 6-9 miesięcy po kwitnieniu, pełny aromat mają owoce dojrzałe tuż po zbiorze, podczas przechowywania tracą na jakości swego smaku. Zbyt wcześnie zebrane pomarańcze, leżakując, nie dojrzewają i pozostają względnie kwaśne. Nieuszkodzone owoce zachowują trwałość tygodniami, gdy są przechowywane w niższej temperaturze. Owoce przeznaczone do sprzedaży detalicznej zwykle są woskowane w celu przedłużenia ich trwałości w przechowywaniu.
Pomarańcza słodka ma bardzo podobne z wyglądu owoce do pomarańczy gorzkiej (Citrus aurantium), u której są one bardzo gorzkie. Zazwyczaj z mieszanych owoców obu gatunków przygotowuje się dżemy i galaretki. Pomarańcza gorzka obok smaku różni się silnie oskrzydlonymi ogonkami liściowymi, pustą przestrzenią w centrum owocu i specyficzną wonią liści i kwiatów.

Kumkwat perłowy, fortunella perłowa, kinkam

Fortunella marginata, rodzina: Rutowate (Rutaceae)

Gatunek w południowych Chinach i Indochinach uprawia się od tysięcy lat. Poza wschodnią Azją zainteresowano się nim dopiero w czasach najnowszych.

Kumkwat perłowy jest najbardziej znanym przedstawicielem blisko spokrewnionego z Citrus rodzaju Fortunella. Wolno rosnąca roślina tworzy gęste, zimozielone krzewy wysokości 2-4 m. Młode gałęzie są kanciaste i czasami opatrzone cierniami w kątach liści. Naprzemianległe, ciemnozielone, błyszczące liście są lancetowate, blaszki liściowe są gęsto pokryte gruczołkami i aromatyczne. Ogonki liściowe mają wąskie skrzydełka. Obupłciowe, słodko pachnące, białe, małe kwiaty wyrastają z kątów liściowych pojedynczo lub w gronach do 4.

Jagody kumkwatu mają podobną budowę jak owoce z rodzaju Citrus, są jednak znacznie mniejsze. Kumkwat perłowy ma owalne do długojajowatych, pomarańczowe owoce. Mięsista, mocno gruczołkowata okrywa ma słodki smak, soczysty miąższ jest kwaśny i podzielony na 3-6 komór. W jagodach znajduje się do 3 białawych nasion.

Owoce jada się razem ze słodką okrywą na surowo lub pokrojone w plastry dodaje się jako dekoracyjny i smaczny składnik sałatek owocowych. W Azji owoce kandyzuje się lub zagotowuje z cukrem i podaje jako kompot. Marynowane w słodko-kwaśnej zalewie z dodatkiem przypraw kumkwaty są bardzo lubiane w Chinach, podobnie jak sos z owoców, przygotowywany z dodatkiem miodu, soku pomarańczowego, soli i masła. Z całych owoców można przygotowywać bardzo smaczne dżemy, galaretki i chutney. W Australii z kumkwatów wytwarza się likier.

Kumkwat perłowy jest chętnie sadzony w ogrodach jako roślina ozdobna. Także w Europie do sprzedaży oferowane są małe krzewy jako rośliny doniczkowe. Buddyści we wschodniej Azji używają roślin kumkwatu jako tradycyjnej dekoracji na święto Nowego Roku.

Gatunki kumkwatu są roślinami subtropikalnymi, które w odróżnieniu od drzew z rodzaju Citrus wytrzymują mróz do -15°C. Preferują ciepło i żyzne gleby z równomiernym zaopatrzeniem w wodę.
Zbiera się dojrzałe owoce, które schłodzone można przechowywać tygodniami.

We wschodniej Azji uprawiane są obok kumkwatu perłowego jeszcze inne gatunki rodzaju Fortunella

  • kumkwat japoński (Fortunella japonka) o okrągłych owocach wielkości 2-3 cm, podzielonych na 4-7 komór,
  • Fortunella hindsii, której okrągławe, wielkości do 2 cm jagody mają 3-4 komory,
  • kumkwat grubolistny (F. crassifolia) o owocach wielkości do 4,5 cm, zwykle z 7 komorami.


Zapytania z Google:

  • mandarynka
  • kumkwat
  • owoc południowy trochę większy od pomarańczy

Comments are closed.