Jarząb pospolity – JARZĘBINA (Sorbus aucuparia)

Niezbyt wysokie drzewo z rodziny różowatych (Rosaceae), występuje w Europie i w Azji na Syberii. W Polsce rośnie bardzo często w lasach i zaroślach. Jarzębina bywa też często wysadzana koło zabudowań, w parkach oraz wzdłuż ulic jako roślina ozdobna.

Jarzębina osiąga wysokość do 15 m. Korę ma jasną, gładką. Pączki zimowe są kosmato owłosione. Liście nieparzystopierzaste, młode listki są miękko owłosione. Kwiaty promieniste, białe, zebrane podbaldachy. Owoc jest prawie kulisty, barwy szkarłatnej, cierpki i niejadalny w stanie świeżym.

Do celów leczniczych zbiera się w maju rozkwitające kwiatostany i suszy w miejscach zacienionych i przewiewnych, a następnie ociera je na sitach i odrzuca szypułki. Kwiat jest obecnie bardzo rzadko używany.
Po jesiennych przymrozkach, zbiera się owocostany, gdy smak owoców staje się łagodniejszy i mniej gorzki. Suszy się je w suszarniach ogrzewanych, rozłożone cienką warstwą, w temp. około 30°C, a następnie dosusza w temp. Około 60°. Kwiaty i owoce należy przechowywać w szczelnym opakowaniu w miejscach suchych i chronić od światła i owadów.

Owoce jarzębiny zawierają kwasy organiczne, jak jabłkowy, winowy, sorbowy oraz parasorbowy, ponadto garbniki, kwasy wielofenolowe, cyjaninę, barwniki karotenoidowe, np. /3-karoten, witaminę C (do 0,2%), sacharozę, glukozę, alkohol D-sorbitol (do 10%) i produkt jego utleniania L-sorbozę, a także nieznany bliżej związek gorzki.
Skład chemiczny kwiatów jarzębiny jest dotychczas słabo poznany.

Owoce jarzębiny nieznacznie zwiększają wydalanie moczu, działają też przeciwzapalnie w obrębie dróg moczowych i błon śluzowych przewodu pokarmowego. Mają też własności łagodnie ściągające i słabo przeciwbiegunkowe, a nadto przeciwmiażdżycowe. Owoce jarzębiny nie działają zbyt silnie, więc najczęściej występują w mieszankach z innymi ziołami.
Kwas parasorbowy był przez długie lata uważany za toksyczny, a nawet za rakotwórczy. Amerykanie, na podstawie dokładnych badań stwierdzili brak jakiejkolwiek toksyczności i rakotwórczości. Dlatego uznali, że obecność tego kwasu w żywności w ilościach naturalnych jest dopuszczalna.
Inne badania wykazały, że kwas parasorbowy, warunkujący działanie przeczyszczające świeżych owoców jarzębiny, łatwo rozkłada się podczas ogrzewania i gotowania. Dlatego napar z owoców po zawrzeniu lub konfitury czy dżem nie zawierają już kwasu parasorbowego i wobec tego działają zapierająco ze względu na obecność garbników.
Przetwory z owoców jarzębiny stosuje się w mało nasilonych biegunkach oraz nieżytach przewodu pokarmowego. Działają również osłaniająco na wątrobę, jako środek odtruwający, są lepsze od cysteiny. Ze względu na ich działanie przeciwzapalne stosowane są w zaburzeniach obwodowego krążenia krwi, zwłaszcza w żylakach odbytu i stanach zapalnych w obrębie dróg moczowych. Również w osłabieniu czynności nerek i pomocniczo w kamicy moczowej, a także w łagodnych stanach miażdżycy.

Świeże owoce jarzębiny mogą wywołać wymioty i biegunkę.

Zapytania z Google:

  • kwas parasorbowy

Comments are closed.