Konwalia majowa (Convallaria maialis L.)

Bylina występująca w Europie, umiarkowanej strefie Azji i Ameryce Północnej. W Polsce spotyka się ją często na całym obszarze, z wyjątkiem wyższych partii gór.
Rośnie najczęściej w widnych lasach liściastych i zaroślach. Obecnie jest pod częściową ochroną przyrody. Bywa także uprawiana jako roślina ozdobna w naszych przydomowych ogrodach i jako roślina lecznicza. Znane są rasy chemiczne o zmiennej zawartości niektórych glikozydów nasercowych.

Konwalia ma podziemne czołgające się kłącza, podzielone na krótkie międzywęźla. Na końcach kłączy wyrastają pojedyncze pędy kwiatowe, do 30 cm wysokości, otulone u nasady pochwami 2-3 dużych nagich liści. Kwiatki konwalii są drobne i białe o bardzo przyjemnym zapachu. Owocem jest czerwona jagoda.

Do celów leczniczych ścina się w końcu maja lub w czerwcu, w czasie suchej pogody i po obeschnięciu rosy, rozkwitające kwiatostany wraz z 2-3 otaczającymi liśćmi z okazów dziko rosnących lub uprawianych i suszy.

Największe znaczenie w lecznictwie mają liczne kardenolidowe glikozydy nasercowe w ilości do 0,4%. Wśród nich najważniejsza jest konwalatoksyna, podstawowy składnik najbardziej aktywny biologicznie. Powstaje ona w czasie suszenia z konwalozydu. Jest ponadto konwalatoksol (około 20% zespołu) i lokundiozyd, związek o bardzo silnym działaniu, ustępujący jednak konwalatoksynie. Pozostałe związki z tej grupy występują w małych ilościach.
Drugą grupę stanowią saponiny steroidowe, a wśród nich pochodna konwalamarogeniny, nie hemolizująca krwinek czerwonych, oraz konwalaryna o silnych własnościach hemolitycznych, jeżeli zetknie się bezpośrednio z krwią, stanowiąca mieszaninę saponiny kwaśnej i obojętnej. Ułatwiają one wchłanianie glikozydów nasercowych z przewodu pokarmowego.
Trzecią grupę związków czynnych stanowią flawonoidy, m.in. pochodne izoramnetyny i kwercetyny. Są także kwasy organiczne, ślady olejku eterycznego z farnezolem i sole mineralne.

Przetwory z ziela konwalii są chętnie stosowane w niewydolności serca z mniej lub więcej zaznaczonym częstoskurczem, a także skłonnością do zakłóceń czynności serca wynikających z niewłaściwego przewodnictwa impulsów nerwowych. Są one szczególnie cenne dla osób wyróżniających się nadwrażliwością na inne preparaty nasercowe oraz cierpiących na uszkodzenie serca pod wpływem toksyn bakteryjnych, a także dla osób w wieku podeszłym z dolegliwościami serca starczego, jak napadowe kołatanie serca, zaburzenia rytmu, osłabienie skurczów, skłonność do obrzęków związanych z niewydolnością serca.
Związki czynne ziela konwalii nie wiążą się prawie zupełnie z białkami osocza krwi, czym upodobniają się do strofantyny, a tym samym nie ulegają kumulacji w ustroju, groźnej dla chorego przy niewłaściwym dawkowaniu. Ich działanie uwidacznia się szybko, ale też stosunkowo wcześnie przemija, co wymaga racjonalnego dawkowania podtrzymującego.

Ziele konwalii wykazuje też słabe działanie uspokajające i moczopędne. To ostatnie zależy od obecności flawonoidów oraz od ogólnej poprawy krążenia krwi pod wpływem glikozydów nasercowych.

Ziele konwalii należy do surowców leczniczych silnie działających, których stosowanie wymaga konsultacji lekarskiej oraz ścisłego przestrzegania zalecanych dawek.

Comments are closed.