Oliwka europejska (Olea europaea)

Jest rodzajem z rodziny oliwkowatych (Oleaceae Lindl.) liczącym do 60 gatunków. Znaczenie gospodarcze ma tylko oliwka europejska (O. europaea). W stanie dzikim nie jest znana. Znaczenie przemysłowe ma w Grecji, Hiszpanii, USA, Turcji, Włoszech, Algierii, Tunisie i Francji. Na małą skalę uprawiana jest na Kaukazie, Krymie i w Turkmenii.
Oliwka europejska jest wiecznie zielonym, subtropikalnym, dającym odrosty korzeniowe drzewem wysokości 4—12 m, często z krzywym, sękowatym pniem z naroślami. Liście są małe, całobrzegie, naprzeciwległe, lancetowate lub podłużnie owalne, skórzaste, z wierzchu ciemnozielone, od spodu srebrzystoszare; żyją 2—3 lata. Kwiaty obupłciowe, z 2 pręcikami, drobne, białawe, zebrane po 8—40 w wiechy, obcopylne. Owocem jest pestkowiec podłużnie owalny, jajowaty lub kulisty, z mięsistą, soczystą, tłustą owocnią, w pełnej dojrzałości ciemnofioletowy lub czarny, często z woskowym nalotem, ważący do 15 g.

Oliwka jest starą rośliną uprawną. Gołąb z gałązką oliwną w dziobie był emblematem
pokoju w zamierzchłych czasach. Oliwę spożywano, używano do oświetlenia, do namaszczania włosów i ciała oraz składano na ofiarę. Wizerunki oliwki są charakterystyczne dla budowli starożytnego Egiptu. Oliwkę uprawiano w Tebach i na Pustyni Libijskiej. W legendy o oliwce obfituje starogrecki epos. Homer wysławia oliwkę w „Odyssei”.
Przypuszcza się, że uprawa oliwki wzięła początek od rozpowszechnionego w Azji Południowo-Zachodniej dzikiego gatunku Olea africana i trafiła do Europy poprzez Egipt i Azję Mniejszą. Zresztą nie wykluczone, że jednym z ośrodków wprowadzenia do uprawy oliwki europejskiej jest Etiopia. Daty początków uprawy oliwki europejskiej w Egipcie dokładnie nie ustalono, ale o używaniu tam oliwy wspominają Teofrast i Strabon. Starożytni Fenicjanie rozpowszechnili oliwkę w krajach śródziemnomorskich. Greccy emigranci zawieźli ją na południowy brzeg Krymu. Do Ameryki przywiózł oliwkę już z Hiszpanii (z Andaluzji) Ferdynand Cortez.

Jadane są owoce oliwki świeże i solone. Zawierają one od 25 do 67% tłuszczu. Oliwę wysokiej jakości (nazywaną prowansalską) otrzymuje się przez wytłaczanie w temperaturze 20—25°C; używana jest w gospodarstwie domowym, w przemyśle konserwowym i w lecznictwie. Oliwę gorszej jakości otrzymuje się z podgrzanej miazgi i nasion przez tłoczenie pod wyższym ciśnieniem. Jest to oliwa służąca do różnych celów technicznych, do oświetlenia i produkcji mydła. Makuch przeznacza się na paszę.
W celach leczniczych stosuje się oliwę prowansalską do wewnątrz, w postaci emulsji, przy stwardnieniu tętnic, kamicy żółciowej, nieżycie żołądka z nadkwaśnością i przy owrzodzeniu żołądka; jest to ponadto środek słabo przeczyszczający; oliwy używa się także jako rozpuszczalnika różnych substancji leczniczych przeznaczonych do wprowadzenia podskórnego lub domięśniowego. Oliwę gorszej jakości stosuje się zewnętrznie (nacierania, maści, mazidła, plastry, lewatywy).
W lecznictwie ludowym oliwa jako środek przeczyszczający zalecana jest przy zaparciach i bólach brzucha, a zewnętrznie — przy urazach, ukąszeniach przez owady i przy grzybicy. Stwierdzono także, że wyciąg i napar ze świeżych liści oliwki obniżają ciśnienie krwi, działają moczopędnie i regulują oddychanie.

Oliwkę rozmnaża się za pomocą odrostów korzeniowych, sadzonek, odkładów i szczepienia. Plantacje zakłada się wiosną sadząc materiał 2—3-letni w rozstawie 10X10, 10X8 lub 6X6 m. Drzewa owocujące przycina się corocznie, a stare drzewa odmładza. Plon z jednego drzewa wynosi przeciętnie 20—30 kg.

Comments are closed.