Melonowiec właściwy,

papaja, melonowe drzewo

Carica papaya, rodzina: Melonowcowate (Caricaceae), ang.: Papaya, Paw-Paw

Melonowiec pochodzi z tropików Ameryki i zalicza się na całym świecie do najczęściej uprawianych roślin użytkowych tropików i subtropików.

Melonowiec właściwy jest zimozieloną, nierozgałęzioną lub słabo rozgałęzioną byliną osiągającą do 10 m wysokości.
Roślina zwykle dwupienna, rzadziej jednopienna. Płeć zarówno kwiatów, jak i roślin nie jest jednak wyraźnie rozgraniczona, męskie kwiaty zawierają często szczątkowe słupki, rośliny jednopienne mogą przechodzić w dwupienne lub odwrotnie, a męskie w żeńskie. Przyczyną takich zmian bywa pogoda albo usunięcie wierzchołka pędu.

Silny, niezdrewniały, pusty „pień” pokryty jest dużymi, szeroko trójkątnymi bliznami po liściach. Spiralnie ułożone, na ogonkach długości do 1 m liście występują jako pióropusz na końcach pędów, dzięki czemu roślina przypomina pokrojem palmy. Zielone blaszki liściowe osiągają wielkość do 1 m, mają silne, żółte nerwy. Są głęboko dłoniasto wcinane na 5 do 9 klap, z których każda jest także głęboko wcinana. Łodyga, liście i niedojrzałe owoce zawierają kleisty sok mleczny. Kwiaty mają mały, miseczkowaty kielich i 5 mięsistych, woskowatych, białych płatków korony, długości 2-3 cm. Kwiaty żeńskie wyrastają pojedynczo lub po kilka na krótkich szypułkach z kątów liści, męskie zebrane są w wiechy długości do 1,5 m.

Owoce melonowca są jagodami – mięsistymi, gruszkowatymi lub jajowatymi, podłużnie owalnymi lub prawie okrągłymi, słabo żłobkowanymi po długości, najczęściej rosną ściśnięte na krótkich szypułkach tuż pod pióropuszem liści. Osiągają wielkość do 50 x 30 cm. W stanie dojrzałym zewnętrzna warstwa okrywy jest pomarańczowożółta, gładka i słabo błyszcząca. Miękki, bardzo soczysty, zielonkawy, żółty do silnie pomarańczowoczerwonego miąższ ma słodki smak i w zależności od odmiany jest bardziej lub mniej aromatyczny. W środku owocu znajduje się komora z bardzo licznymi, czarnymi, jajowatymi nasionami o ostrym smaku, wielkości do 5 mm, otoczonymi cienką, szklistą osnówką.

Do obfitego zawiązywania i dobrego rozwoju owoców odpowiedniej jakości konieczne są słoneczne stanowiska, wysoka temperatura i obfite nawadnianie oraz żyzne, luźne gleby, a także częste nawożenie. Wrażliwe na mróz rośliny uprawia się w górach równikowych do wysokości około 1500 m n.p.m. W uprawie znajdują się bardzo liczne odmiany, różniące się wielkością, kształtem i smakiem owoców. Rośliny łatwo rozmnaża się z nasion, rzadko uzyskuje się je z sadzonek. Rosną szybko i mogą rocznie dać plon ponad 100 kg owoców. Owoce zbiera się przez cały rok, gdy są w pełni wyrośnięte, ale jeszcze twarde. W ciągu kilku dni dojrzewają i wybarwiają się na żółto. Obcina się je ręcznie z roślin. Owoce melonowca niezbyt dobrze znoszą transport i przechowywanie.

Melonowiec zalicza się do najbardziej popularnych owoców ciepłych krajów, których nie zabraknie na żadnym tropikalnym targowisku. Miękki miąższ dojrzałych owoców jada się na surowo bez skórki, zazwyczaj wydłubując go łyżeczką z podzielonej na części jagody. Dla lepszego smaku słabiej aromatyczne owoce skrapia się sokiem z limety. Puree z dojrzałego miąższu służy jako sok owocowy i dodatek do lodów. Zielone owoce można kandyzować, gotować na jarzynę, przerabiać na dżemy lub marynować w occie. Nasiona są czasem stosowane jako namiastka pieprzu czarnego. Przeznaczone na eksport owoce zbiera się niedojrzałe i są one z reguły mniej smaczne. Bardzo młode liście dusi się na jarzynę.
Sok mleczny rośliny zawiera enzymy proteolityczne (papainę i chymopapainę), które stosuje się przy kłopotach trawiennych.


Melonowiec omszony, melonowiec górski

Carica pubescens, ang.: Mountain Papaya

Melonowiec omszony jest podobny do opisanego wyżej gatunku.
Melonowiec omszony różni się tym od melonowca właściwego, że tworzy mniejsze, bardziej aromatyczne, szerokogruszkowate, tępo 5-kanciaste jagody, jest silniej rozkrzewiony, na ogół ma mniej powcinane i silnie owłosione liście.
W stanie dojrzałym owoce melonowca omszonego są żółtawozielone lub żółte. Ich miąższ jest szklisty, zielonkawy lub żółtawy, bardzo soczysty, o kwaskowatym smaku i silnie owocowym zapachu. Pomarszczone, wielkości 7 x 5 mm, brązowe nasiona są owalne lub spiczastojajowate. Otoczone są soczystymi, szklistymi, białymi osnówkami o przyjemnym, słodko-kwaśnym smaku.

W pełni dojrzałe owoce melonowca omszonego bez okrywy jada się duszone i posypane cukrem lub przerabia na sok czy galaretki. Nasiona mogą powodować kłopoty trawienne i dlatego powinny być usunięte przez spożyciem.

Gatunek występuje w Andach na wysokościach od 1200 do 1500 m n.p.m., od Panamy po Peru. Uprawia się go w Ameryce Łacińskiej, na Florydzie, rzadziej w górzystych rejonach Sri Lanki i Azji Południowo-Wschodniej.

Ten wysokogórski gatunek tropikalny nie udaje się na nizinach tropikalnych. Uprawiany jest zwykle tam, gdzie klimat jest zbyt chłodny dla melonowca właściwego

W Ameryce Środkowej i Południowej uprawia się kilka innych gatunków z rodzaju Carica, ale tylko lokalnie.

Zapytania z Google:

  • papaja
  • drzewo melonowe

Comments are closed.