Psiankowate (Solanaceae)

Jest to rodzina roślin z rzędu psiankowców. Obejmuje wg. różnych źródeł od 2500 do około 2900 gatunków występujących w stanie dzikim głównie na półkuli północnej. Przedstawiciele tej rodziny występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem okolic okołobiegunowych.

Są to rośliny zielne lub zdrewniałe, zawsze występują wiązki bikolateralne (wiązki przewodzące z naprzeciwległym układem łyka i drewna, z 2 pasmami łyka po obu stronach drewna)
Liście roślin psiankowatych ułożone skrętolegle lub naprzemianlegle, mogą być proste lub złożone.
Przeważają kwiaty o symetrii promienistej, często są okazałe i efektownie barwione, korona zrosłopłatkowa, pięciokrotna. Kwiaty zebrane zwykle w kwiatostan typu wierzchotka. Nitki pięciu pręcików przyrastają do rurki korony, słupek jest dwukrotny górny.
Owocem jest jagoda lub torebka jak np. u papryki.

Psiankowate zawierają różne alkaloidy, np.: atropinę, skopolaminę, hioscjaminę, stąd wiele gatunków silnie trujących, a jednocześnie cenionych w lecznictwie.

Niektóre gatunki są uprawiane jako

  • warzywa, rośliny uprawne, np. ziemniak, pomidor, papryka,
  • rośliny ozdobne, np. petunia,
  • rośliny lecznicze, np. pokrzyk wilcza jagoda, lulek czarny,
  • używki, np. tytoń szlachetny.

Wybrani przedstawiciele rodziny psiankowatych

Papryka roczna (Capsicum annuum)

Inne nazwy: pieprzowiec roczny, pieprz turecki, pieprz hiszpański
Potoczne i lokalne nazwy pikantnych owoców (w różnych językach) są stosowane także dla innych gatunków rodzaju Capsicum.

Gatunek pochodzi z Ameryki Środkowej i jest tu uprawiany od tysięcy lat. Bardzo liczne odmiany uprawia się obecnie w tropikach, subtropikach i w klimacie śródziemnomorskim; także w strefach chłodniejszych jako warzywo szklarniowe lub letnie gruntowe.

Papryka roczna jest rośliną jednoroczną lub krótkowieczną byliną, wzniesioną, rozgałęzioną, zielną do drewniejącej, krzaczastą, zmienną w pokroju, osiągającą do 1,5 m wysokości.
Liście są całobrzegie, jajowate do lancetowatych, ułożone naprzemianlegle. Blaszki liściowe są matowe i ciemnozielone. Zwisające kwiaty wyrastają zazwyczaj pojedynczo na łukowato wygiętych szypułkach.
Bogate w witaminy A i C owoce są szczególnie zróżnicowane w kształcie, wielkości, barwie oraz w smaku. Są to wielonasienne, puste w środku jagody o okrągławym, kanciastym, wąsko-trójkątnym lub długo-stożkowatym kształcie i o barwie zielonej, żółtej, pomarańczowej, czerwonej do prawie czarnej. Cienka okrywa jest błyszcząca i gładka. Miąższ jest soczysty, ma grubość do 1 cm, aromatyczny smak w zależności od zawartości alkaloidu kapsaicyny łagodny, owocowy do paląco-ostrego. Nasiona osadzone są na białej, mniej lub bardziej wolnej tkance, zwanej łożyskiem.

W krajach tropikalnych wykorzystuje się przede wszystkim małe, ostre owoce, świeże lub suszone, całe lub mielone, jako przyprawę do potraw. W strefie umiarkowanej w sprzedaży spotyka się przede wszystkim wielkoowocowe, łagodne odmiany, które przygotowuje się na jarzynę, gotuje w zupach, spożywa w sałatkach i surówkach oraz po ususzeniu i zmieleniu stosuje jako łagodną przyprawę. Marynowane w occie lub oleju papryki jada się jako pikle i dodaje jako przyprawę do różnych dań.

Rośliny udają się na żyznych glebach w temperaturze około 20°C. Rozmnaża się je z nasion. Potrzebują dobrego nawadniania. Dojrzałość owoców do zbioru zaczyna się w zależności od odmiany po 3 (odmiany łagodne) do 5 (odmiany ostre) miesiącach od siewu. Zbiera się owoce o różnym stopniu dojrzałości. Świeże jagody można przechowywać około 14 dni w temperaturze 7-10°C. Suszone owoce papryki zachowują trwałość bardzo długo.

Pokrzyk wilcza jagoda (Atropa belladonna L.)

Bylina ta ma wiele nazw zwyczajowych: wilcza wiśnia, wilcza jagoda, psinki, leśna tabaka, belladonna.
Występuje w Europie, Afryce Północnej, Azji Zachodniej. Introdukowana w części Ameryki Północnej. W Polsce także roślina uprawna i dziczejąca. Występuje głównie w południowej części kraju, jest rośliną rzadko spotykaną.

Z wyglądu przypomina niewysoki krzew, osiąga wysokość od 50 do 150 cm.
W pierwszym roku wytwarza palowy, rozgałęziony korzeń, a w latach następnych tworzy gałęziste kłącze o dużej liczbie korzeni bocznych.
Łodygę ma wzniesioną, dołem rozgałęzioną.
Liście jajowate do eliptycznych, zaostrzone, całobrzegie, u nasady zwężone w krótki ogonek.
Kwiaty są pojedyncze (rzadko parami), osadzone w kątach rozgałęzień i kątach ogonków liściowych na krótkich, zwisających szypułkach. W naszej szerokości geograficznej kwitnie w czerwcu i lipcu.
Owoce to fioletowoczarne, błyszczące, wielonasienne jagody wielkości wiśni. Owoc ma słodki smak i jest najbardziej trującą częścią rośliny. Nasiona są drobne, nerkowate, brunatne.

Wilczą jagodę można spotkać najczęściej na obrzeżach lasów i na leśnych porębach. Roślina azotolubna, hemikryptofit.
Jest jedną z silniej trujących roślin. Śmiertelne w skutkach dla dorosłego człowieka może być już spożycie jednego liścia lub 10-20 owoców rośliny. Dla dzieci dawką śmiertelną może być już 2-5 owoców.

Wilcza jagoda jako surowiec leczniczy
Roślina, a w szczególności jagody, zawiera alkaloid atropinę oraz hyoscyaminę, i skopolaminę, poza tym flawonoidy kwercetynę, kemferol, garbniki, kwasy organiczne.
Preparaty produkowane z pokrzyku zmniejszają napięcie mięśni gładkich, działają hamująco na układ nerwowy przywspółczulny, rozszerzają źrenicę oka, zmniejszają wydzielanie wszystkich gruczołów.
Znalazły zastosowanie w okulistyce podczas badania oka (atropina), a także do leczenia kaszlu, kolki nerkowej i żółciowej, astmy i schorzeń żołądkowo-jelitowych.

A to ciekawe…
Atropa czyli pierwszy człon łacińskiej nazwy wilczej jagody wywodzi się od imienia jednej z trzech greckich bogiń przeznaczenia. Bogini Atropos była tą, która przecinała nić życia. Druga część nazwy belladonna to po łacinie “piękna pani”, a wywodzi się stąd, że wyciąg z rośliny był stosowany przez Rzymianki jako kosmetyk rozszerzający źrenice i nadający im blask oraz skutecznie przyspieszający i pogłębiający oddech.
Trujące jagody pokrzyku służyły niegdyś do trucia wilków, stąd wywodzi się nazwa wilcza jagoda.

Papryka owocowa (Capsicum frutescens)

Inaczej zwana pieprzowiec owocowy.

Gatunek ten różni się od papryki rocznej stojącymi, zielonkawymi kwiatami i stojącymi owocami, które zebrane są zwykle po 2 lub więcej w węzłach łodygi. Ich zazwyczaj wąskie, bardzo ostre w smaku owoce niedojrzałe są zielone, kremowe lub żółte, dojrzałe – pomarańczowe do czerwonych.

Świeże lub suszone, całe, siekane lub zmielone owoce stosuje się jako ostrą przyprawę do potraw i napojów.

Pochodzący z Ameryki Południowej gatunek uprawia się bardzo często także w Azji i Afryce. Udaje się tylko w warunkach tropikalnych.

Gatunki pokrewne papryki owocowej to
papryka jagodowa (Capsicum baccatum) jest bardzo pospolitym w Ameryce Południowej zmiennym gatunkiem o żółtych pylnikach i zwisających, ostrych jagodach, występujących na roślinie pojedynczo lub parami,
papryka chińska (C. chinensis) o owalnopodługowatych, bardzo ostrych, kremowych, żółtych lub czerwonych owocach jest uprawiana jako roślina przyprawowa na całym świecie,
papryka omszona (C. pubescens) jest rośliną uprawną Ameryki Łacińskiej, o ostrych, okrągławych owocach i czarnych nasionach.

Zgarbka burakowata (Cyphomandra betacea)

Inne nazwy tej rośliny to pomidor drzewiasty, tamarillo

Zgarbka burakowata jest tropikalną rośliną górską, która rośnie w południowoamerykańskich Andach na wysokości od 1000 do 3000 m n.p.m. Gatunek uprawia się na całym świecie w subtropikach i tropikalnych górach.

Jest to silnie rozgałęziony podkrzew, wysokości do 5 m. Duże, naprzemianległe, miękkie liście są szerokojajowate, spiczaste, o sercowatej nasadzie, całobrzegie, jasnozielone i błyszczące. Blaszki od góry są gęsto pokryte krótkimi włoskami gruczołkowymi o nieprzyjemnym zapachu. Kwiaty mają dzwonkowaty fioletowo- zielony kielich, rosną w luźnych, kątowych gronach. Zrośnięte u podstawy płatki korony są w pełni kwitnienia wywinięte na zewnątrz, różowe do jasnoniebieskich. Owoce to spiczasto-jajowate jagody. Pomarańczowa, pomidorowoczerwona lub purpurowoczerwona, często ciemniej prążkowana okrywa jest cienka, twarda, gładka i błyszcząca. Soczysty miąższ jest żółtawoczerwony, ma aromatyczny kwaskowaty smak i konsystencję śliwki. Otacza liczne czerwonawoczarne, gorzkie nasiona, które leżą w szklistej, soczysto-aromatycznej miazdze.

Jagody są smaczne, spożywa się dojrzałe na surowo – przekrojone i posypane cukrem, miąższ wyjada się łyżeczką łącznie z nasionami i miazgą. Pokrojone w plastry są aromatycznym składnikiem sałatek owocowych, duszone jada się na jarzynę. Sparzone wrzątkiem owoce obiera się, kroi na części lub miksuje jako dodatek do zup, doprawione solą i pieprzem jada się z pieczywem.
Owoce tamarillo z dodatkiem cukru przerabia się je na syrop, desery, chutneye, galaretki i dżemy. Posłodzony sok z owoców jest orzeźwiającym napojem.

Rośliny udają się w rejonach bezmroźnych przy ciepłym dniu i chłodnej nocy. W wilgotnym i gorącym klimacie tropikalnych nizin nie wykształcają kwiatów. Wymagają żyznych, lekkich gleb i stałego, obfitego zabezpieczenia w wodę. Łatwo rozmnażają się z nasion. Możliwe jest także rozmnażanie przez sadzonki.
Rośliny owocują przez wiele lat. Coroczny okres owocowania w korzystnych warunkach trwa przez 5-7 miesięcy. Dla pełnego aromatu owoce zbiera się w pełni dojrzałe. Dzięki twardej okrywie są mniej wrażliwe na nacisk i można je przechowywać w temperaturze pokojowej około 8 dni, schłodzone do 4 tygodni.

Pomidor zwyczajny (Lycopersicon esculentum Mill.)

Jest to gatunek jednorocznej rośliny warzywnej.
Ma wiele innych nazw: pomidor uprawny, pomidor jadalny, psianka pomidor i po prostu pomidor.
Pomidor pochodzi z Ameryki Południowej lub Środkowej. Do Europy dotarł po 1492, po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba.

Pomidor jest gruczołowatą rośliną, lepko owłosiona, o charakterystycznej woni.
Jego łodyga dorasta do 1,5 m wysokości, a u odmian szklarniowych nawet do kilku metrów.
Kwiaty są zebrane w jednostronne, kilkukwiatowe skrętki w kątach liści. Kwiaty są samopylne.
Owoce są to soczyste, duże jagody. Dostępnych jest wiele odmian pomidorów, o różnych kolorach i kształtach owocu. Owoce mogą mieć wielkość od 20 do ponad 100 mm średnicy. Kształt może być kulisty, wydłużony (przypominający śliwkę lub gruszkę) a także żebrowany (podobny do papryki). Barwa owocu pierwotnie i najczęściej jest czerwona, ale występują też odmiany pomarańczowe, żółte, zielone (dojrzałe) oraz czarne.

Pomidory spożywane są pod różnymi postaciami: w stanie surowym, jako składnik zup, sosów, sałatek, kanapek, potraw z ryżu. Są także przetwarzane na soki, przeciery i koncentraty.

Pomidory są bogate w likopen – najsilniejszy antyutleniacz z całej grupy karotenoidów – związków, do których należy również beta-karoten. Jest to naturalny barwnik, dzięki któremu pomidory mają intensywnie czerwony kolor. Ale spore jego ilości znajdują się również w żółtych odmianach tych warzyw. Przeciwdziała on zachorowaniom na nowotwory (zwłaszcza na raka prostaty), panowie regularnie jedzący pomidory są o 34% mniej narażeni na rozwój tej choroby. Dieta bogata w likopen zapobiega zawałom serca i rozwojowi miażdżycy. Źródła donoszą, że zmniejsza ryzyko raka szyjki macicy. Dowiedziono również, że pomidory hamują proces zwyrodnienia plamki żółtej, które jest jedną z przyczyn utraty wzroku po 65. roku życia
Niestety, nasz organizm nie wytwarza sam likopenu, trzeba go więc dostarczać z zewnątrz. Jedne źródła donoszą, że szczególnie przyswajalny dla człowieka jest w formie poddanej termicznej obróbce (przetwory pomidorowe) inne natomiast, że ochronne działanie przeciwnowotworowe jest największe przy spożywaniu surowych pomidorów, a nie przetworów (np. sosu). Ponadto, badanie, które miało dowieść definitywnej roli likopenu w zapobieganiu nowotworom (zwłaszcza rakowi prostaty), zakończyło się niepowodzeniem – suplementacja likopenem nie wywarła skutku. To sugeruje, że jeszcze jakieś inne związki niż likopen, a występujące właśnie w surowym owocu, są w przeważającej mierze odpowiedzialne za działanie przeciwnowotworowe. Mimo niepowodzenia w wykazaniu roli przeciwnowotworowej, należy jednak pamiętać, że likopen jest silnym przeciwutleniaczem i potencjalnie środkiem neuroprotekcyjnym (chroniącym neurony w mózgu), więc jego pozytywny wpływ na organizm ludzki wymaga dalszych badań, które to potwierdzą wyniki testów na zwierzętach.
Żeby likopen mógł skutecznie pełnić funkcję ochronną, musimy dostarczać go organizmowi w odpowiednich ilościach. Codziennie powinniśmy zjeść jednego pomidora lub talerz zupy pomidorowej, albo dwie łyżki keczupu lub wypić szklankę soku.

Pomidory mają mnóstwo witaminy C. Dzięki temu m.in. wzmacniają odporność, przyspieszają gojenie się ran. Duży owoc (ok. 180 g) pokrywa dzienne zapotrzebowanie na tę substancję w 60%. Zawiera też sporo witaminy E (25% dziennego zapotrzebowania) oraz beta-karotenu. Ponadto  owoce pomidora zawierają m.in.: sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, witaminy: K, B1, B2, B6, PP, kwasy: pantotenowy, foliowy, szczawiowy i biotynę.

A to ciekawe…
Te bardzo pospolite obecnie owoce, mają bardzo niepospolite właściwości lecznicze. Poza obfitością witaminy A i C, zawierają także spore ilości potasu i przy tym mają bardzo niską wartość energetyczną. Dlatego pomidory polecane są osobom, które chciałyby troszeczkę zeszczupleć.

Miechunka peruwiańska (Physalis peruviana)

Inaczej zwana miechunką jadalną, ang.: Cape Gooseberry, Ground Cherry.

Miechunka peruwiańska jest rośliną subtropikalną, pochodzącą z Andów i uprawianą na całym świecie w tropikach i subtropikach. Ostatnio gatunek ten uprawia się także w Europie jako letnie warzywo gruntowe.

Miechunka peruwiańska jest osiągającą do 2 m wysokości jednoroczną rośliną zielną o rozłożyście rozgałęzionych, żebrowanych, często fioletowo nabiegłych pędach głównych i bocznych. Liście, szypułki kwiatów i kielichy są gęsto pokryte odstającymi, częściowo zmierzwionymi, białymi, miękkimi włoskami różnej długości. Naprzemianległe liście są sercowate, zielone, od góry z brązowawymi nerwami. Blaszki liściowe mają 10-17 cm długości i szerokości, są bardzo słabo karbowate i faliste. Od góry lekko żebrowane ogonki liściowe mają długość do 10 cm. Zwisłe kwiaty, na szypułkach długości do 4 cm, wyrastają pojedynczo z rozwidleń pędów i kątów liści. Zrosłodziałkowy, dzwonkowaty kielich jest rozszczepiony na 5 trójkątnych, lekko rozłożonych łatek, zielony, u podstawy i na nerwach czarniawobrązowy. Po kwitnieniu kielich powiększa się w zamkniętą osłonkę, otaczającą całą jagodę.
Owoc jest żółtą lub jasnobrązową, okrągłą jagodą, wielkości 1-2 cm, otoczoną przez zrośnięty, w stanie dojrzałym słomiastożółty, papierowaty kielich. Pod gładką, cienką, twardą, przejrzystą okrywą leżą w soczystym, pomarańczowożółtym miąższu liczne bardzo małe nasiona.
Smak dojrzałego owocu miechunki jest słodki lub słodko-kwaśny, aromatyczny.

Bogate w witaminy jagody po usunięciu kielicha jada się na surowo razem z nasionami, także gotowane lub przerobione na marmolady, galaretki, chutneye czy sok.
Jagody mogą stanowić składnik budyniów, sałatek owocowych i lodów. Duszone z dodatkiem cukru lub miodu są podawane jako deser.
Należy jednak pamiętać żeby spożywać tylko dojrzałe owoce, ponieważ niedojrzałe są trujące.

Rośliny udają się we względnie chłodnym, ale bezmroźnym klimacie na żyznych glebach. Można je uprawiać wszędzie tam, gdzie możliwa jest uprawa pomidorów. W tropikach do celów uprawy nadają się przede wszystkim położenia górskie. Rozmnaża się je z nasion, dojrzewanie owoców zaczyna się 3-4 miesiące po wysiewie i trwa przez wiele tygodni, przy czym jedna roślina może wydać więcej niż 300 owoców. Owoce zbiera się razem z kielichami i składuje. W suchych, chłodnych miejscach można je przechowywać przez kilka miesięcy.


Miechunka meksykańska (Physalis ixocarpa)

Inna nazwa to miechunka kleista, ang.: Mexican Husk Tomato

Ten gatunek pochodzi z południa Ameryki Północnej, uprawiany jest w Meksyku i Ameryce Środkowej, jak również w górach wschodniej Afryki, rzadziej w Indiach, wschodniej Azji, Australii i w pozostałej części Afryki.

Miechunka meksykańska jest w Meksyku i Gwatemali wysoko cenionym i od tysięcy lat uprawianym krewniakiem miechunki peruwiańskiej. Silnie rozgałęziona, wzniesiona, u podstawy drewniejąca bylina osiąga do 1,5 m wysokości. Owalne, spiczaste, o niesymetrycznie klinowatej nasadzie liście są prawie nagie. Kwiaty wyrastają pojedynczo w rozgałęzieniach pędów i kątach liści, mają zielone kielichy i rozłożone, lejkowate, żółte korony.
Szeroko-okrągławe, wielkości do 5,5 x 6,5 cm jagody są aż do dojrzałości otoczone słomiastożółtymi, papierowatymi, podłużnie żebrowanymi kielichami; wypełniają całe wnętrze kielicha i dojrzewając, mogą go rozerwać. Jagody mają gładką, błyszczącą, jędrną, na zewnątrz nieco kleistą okrywę, w stanie dojrzałym zieloną, żółtą, niebieską lub fioletową.
Miazga wypełniająca owoc jest gąbczasta, soczysta, dojrzała szklista, zielona do bladożółtej i o smaku kwaskowatym lub słodkim, aromatycznym, przypominającym agrest. Miazga otacza liczne płaskie. Owoce zbiera się zielone lub dojrzałe.

Smaczne i bogate w witaminę C owoce miechunki meksykańskiej najczęściej gotuje się lub dusi (zielone lub dojrzałe) na jarzynę lub przerabia na dżem. Dojrzałe jagody można też jadać na surowo jako owoc lub dodawać do sałatek owocowych.
W Meksyku z miazgi doprawionej ostrą papryką przygotowuje się sos do potraw mięsnych. Z soku owoców przygotowuje się napój orzeźwiający.

Miechunka meksykańska udaje się w warunkach klimatu sub- i tropikalnego na stanowiska słonecznych i żyznych glebach. W rejonach chłodniejszych wrażliwe na mróz rośliny mogą być uprawiane jako letnie warzywo gruntowe. W chłodnych i suchych warunkach pozostawione w kielichach owoce można przechowywać przez wiele miesięcy.


Psianka peruwiańska (Solanum quitoense)

Inaczej zwana psianką z Quito, ang.: Naranjilla

Psianka peruwiańska pochodzi z Andów i często uprawiana jest na wyżynach i pogórzach Ameryki Łacińskiej, rzadziej w tropikach Starego Świata.

Jest silnie rozkrzewioną, lekko drewniejącą rośliną zielną, wysokości do 2,5 m.
Naprzemianległe liście są jajowato-owalne. Ogonki liściowe i nerwy liści, podobnie jak młode blaszki liściowe i pędy, są pokryte fioletowymi włoskami, mogą też być opatrzone długimi kolcami.
Kwiaty mają średnicę około 3 cm, krótkie szypułki, zebrane są po 1 do 10 w kątach liści.
Ma gruboszypułkowe, okrągłe, wielkości do 6,5 cm jagody z dużymi, miseczkowatymi, 5-łatkowymi, filcowato owłosionymi kielichami. Okrywa dojrzałych owoców jest jędrno-skórzasta, grubości do 4 mm. Wnętrze jagody jest podzielone bladopomarańczowymi, mięsistymi do błoniastych przegrodami na 4 komory, wypełnione szklistą, żółtopomarańczową, bardzo soczystą, kwaśno-aromatyczną pulpą. Dwie z tych przegród mają po 2 wchodzące do wnętrza komór ścianki, do których przyczepione są liczne, zielonkawobiałe nasiona.

Z jagód  psianki peruwiańskiej wyrabia się smaczne napoje, usuwając najpierw zewnętrzny filc z okrywy, później miksując je, dosładzając i mieszając z wodą i lodem. W Ameryce Południowej z soku z owoców produkuje się wino. Na deser podaje się przekrojone owoce, posypane cukrem i wyjada się łyżeczką miąższ. Grubą okrywę owoców można nadziewać bananami lub innymi dodatkami i piec. Owoce przerabia się także na dżemy, galaretki i syrop.

Wymagające rośliny udają się na żyznych glebach w miejscach cienistych w bogatych w opady rejonach gór tropikalnych na wysokości 1000-2500 m n.p.m. w temperaturze około 18°C. Kwitnienie rozpoczyna się 4-5 miesięcy od wysiewu, po blisko roku rozpoczynają się zbiory owoców, które mogą trwać aż do 4 lat. Owoce na sprzedaż zbiera się tuż przed osiągnięciem przez nie dojrzałości; można je przechowywać około tygodnia, a schłodzone do miesiąca. Dojrzałe jagody szybko się psują.

Uprawiany nad Orinoko i w Amazonii bardzo wielkolistny gatunek S. topiro  (syn. S. sessiliflorum) ma owłosione owoce wielkości do 10 cm, okrągłe, pomarańczowożółte lub czerwone, z żółtym miąższem, o pomidorowym smaku. Poza opisanym, wiele innych gatunków rodzaju Solanum ma jadalne owoce, ale mają one niewielkie znaczenie gospodarcze.

Psianka plamista (Solanum muricatum)

Inaczej pepino, ang.: Melon Pear

Ojczyzną tego gatunku psianki są wysokie partie Andów Kolumbijskich. Uprawiana jest przede wszystkim w górach Ameryki Łacińskiej i na Nowej Zelandii. Zwiększa się obszar jej uprawy we wschodniej Afryce, wschodniej Azji, Australii oraz na Wyspach Kanaryjskich i w rejonie śródziemnomorskim.

Pepino jest drewniejącą u podstawy, wiotką, często pokładającą się byliną wielkości do 1 m. Jej zmienne liście są naprzemianległe, najczęściej niepodzielone jajowate do lancetowatych lub podzielone pierzasto na 3-7 odcinków, o bardzo różnej wielkości. Kwiaty zebrane są w pęczkowate kwiatostany w kątach liści; zrośnięte rurki korony są 5-łatkowe, fioletowe lub niebieskie, szerokości do 2,5 cm.
Owoc psianki plamistej jest jajowatą, okrągłą lub owalną jagodą. Wierzchnia cienka okrywa owocu jest żółta, rzadziej zielonkawa lub niebieskawa, pokryta jest ona czerwono-brązowymi smugami lub plamami. Miękki, bardzo soczysty, słodki miąższ ma smak podobny do melona lub gruszki. W środkowej komorze nasiennej znajdują się liczne, płasko-okrągławe, beżowe nasiona, wielkości około 3 mm. Liczne uprawiane odmiany są beznasienne.

Jagody są najczęściej jadane na surowo bez okrywy jako owoc, czasem też gotowane na jarzynę lub przerabiane na dżem.

W tropikach pepino uprawia się w średnich położeniach górskich do 4000 m n.p.m. Rośliny najczęściej rozmnaża się przez sadzonki. Zbiór dojrzałych, wrażliwych na nacisk owoców zaczyna się około 5 miesięcy po posadzeniu ukorzenionych sadzonek i może trwać nawet do 2 lat.


Psianka podłużna (Solanum melongena)

Inne nazwy tej rośliny oberżyna, bakłażan, gruszka miłosna, jajko krzewiaste, ang.: Eggfruit

Pochodzi prawdopodobnie z Myanmaru i południowo-wschodnich Chin. Gatunek ten został sprowadzony przez Arabów już setki lat temu do południowej Europy i Afryki.

Oberżyna jest wieloletnią, ale uprawianą najczęściej jako jednoroczna, zmienną rośliną o rozgałęzionym, wzniesionym, u podstawy drewniejącym pędzie głównym, wysokości do 1,5 m. Pędy, spody liści i kielichy są filcowato owłosione i lekko kolczaste.
Naprzemianległe liście osadzone są na ogonkach i pokryte szorstkimi włoskami.
Kwiaty rosną pojedynczo lub po kilka naprzeciwlegle do liści. Kielich kwiatowy ma w okresie kwitnienia 2 cm długości, w okresie dojrzewania owocu pogrubia się i wydłuża podobnie jak szypułka owocu.
Zwisające owoce gruszki miłosnej są jajowatymi lub stożkowatymi, mniej lub bardziej zagiętymi jagodami o gładkiej, silnie błyszczącej, cienkiej okrywie. Osiągają wielkość do 40 x 20 cm i wagę ponad 1 kg. Barwa okrywy w zależności od odmiany jest biaława, żółta, fioletowa lub czarniawa. Jaśniejsze owoce bakłażana są często ciemno poplamione. Miękki, prawie jednorodny, gąbczasty, średnio soczysty, często gorzkawy, choć na ogół łagodny, biały miąższ szybko brązowieje na powietrzu. Liczne, bardzo małe, jasnobrązowe nasiona w owocach przeznaczonych do spożycia, czyli niedojrzałych, są widoczne jedynie jako ciemniejsze punkciki.

Oberżyny są lubianym i cenionym warzywem od tropików po kraje śródziemnomorskie. Jada się niedojrzałe jagody, zebrane, gdy osiągają około 2/3 swojej potencjalnej wielkości. Podaje się je gotowane, pieczone, smażone, często faszerowane ryżem lub mięsem i spożywa razem z okrywą. Gorzkawy smak owocu można złagodzić w czasie przyrządzania, wystarczy pokrojone w plastry lub kostkę owoce pozostawić posolone, aż puszczą sok, który następnie zlewa się lub wypłukuje.
W Indiach bardzo młode, pokrojone w kostkę owoce kisi się, w Azji Południowo-Wschodniej owoce niektórych odmian spożywa się także na surowo.

Poza walorami smakowymi bakłażan ma wiele zalet zdrowotnych. Świeży owoc zawiera około 90% wody, niewiele białka, tłuszczu i tylko 2 % cukrów. Zawiera za to dużą ilość potasu, fosforu, żelaza i wapnia oraz witaminę A, C i witaminy z grupy B. Niestety niskokaloryczność tego owocu nie czyni go wartościowym składnikiem diet, gdyż jest ciężkostrawny.
Bakłażan ma właściwości odtruwające, dlatego często zalecany jest podczas diety po kuracji antybiotykowej. Stanowi idealny składnik diety cukrzyków. Obniża poziom cholesterolu we krwi i dodatkowo wspomaga przemianę materii. Poza tym ma właściwości wykrztuśne, dobrze działa na układ kostny i moczowy.
Sok z bakłażanów zapobiega miażdżycy tętnic, zawałowi serca i jest pomocny w leczeniu dolegliwości wątrobowych.

Oberżynę uprawia się na całym świecie w tropikach, subtropikach i w rejonie śródziemnomorskim, natomiast w strefie umiarkowanej jest to roczne warzywo gruntowe na zbiór letni, ale także uprawia się ją na większą skalę w szklarniach.
Rośliny udają się na żyznych glebach w temperaturze co najmniej 20°C. Są wrażliwe na chłód i mróz. W niższej temperaturze zawiązują się niewielkie, zdeformowane owoce. W uprawie znajduje się bardzo wiele odmian, które różnią się przede wszystkim formą, wielkością i barwą owocu, a także plennością i wymaganiami siedliskowymi. Zbiór rozpoczyna się mniej więcej 4 miesiące po siewie.
Schłodzone owoce można przechowywać około 2 tygodni, należy jednak pamiętać, że temperatura poniżej 8°C powoduje uszkodzenia mrozowe.

Zapytania z Google:

  • psiankowate
  • rośliny psiankowate
  • psiankowate przedstawiciele
  • psiankowate trujące
  • rośliny z rodziny psiankowatych
  • psiankowate rośliny
  • rodzina roślin psiankowatych
  • physalis wartości odżywcze
  • warzywni warzywnej (to maleńkie owoce pochodzące z ameryki płd
  • miechunka jadalna uprawa

Comments are closed.