Wanilia płaskolistna (Vanilla planifolia)

Rodzina: Storczykowate (Orchidaceae), ang.: Vanilla

Gatunek pochodzi z południowego Meksyku i jest uprawiany przede wszystkim w Ameryce Środkowej, na Karaibach, rzadziej w tropikalnej Afryce, na wyspie Reunion i Komorach, w południowej i południowo-wschodniej Azji oraz na wyspach Oceanii.

Wanilia jest korzeniącym się w ziemi i wspinającym po drzewach storczykiem. Jej pędy długości do 10 m i grubości 1-2 cm przytwierdzają się do kory drzew korzeniami powietrznymi. Naprzemianległe liście mają 10-15 cm długości i 2-8 cm szerokości są siedzące, jajowato-lancetowate lub owalne, spiczaste, mięsiste, gładkie i szarozielone. Jasnozielonkawo-żółte kwiaty, długości do 7 cm, rozwijają się w gęstych, wielokwiatowych, bocznych kwiatostanach groniastych; mają 3 zewnętrzne i 3 wewnętrzne, zygomorficzne listki okwiatu. Kwiaty zapylane są przez kolibry i owady i są otwarte tylko kilka godzin.

Z dolnej zalążni rozwija się zwisająca, wąskowalcowata, strąkopodobna, grubookrywowa, w stanie dojrzałym żółtawa torebka, długości do 25 cm i szerokości 6-10 mm, pękająca 2 szczelinami i uwalniająca wiele tysięcy bardzo drobniutkich nasion. Okrywa owocu i nasiona zawierają silnie aromatyczną wanilinę oraz wiele innych substancji smakowych.

Owoce są bardzo cenioną i drogą przyprawą, którą znali i wykorzystywali już w czasach prekolumbijskich Aztekowie.

Owoce ścina się z roślin prawie dojrzałe, zanim zaczną pękać. Aby powstał pożądany aromat, konieczne jest poddanie torebek fermentacji. Najpierw owoce krótko zagotowuje się lub traktuje przegrzaną parą, a później przez wiele tygodni „podgrzewa” się codziennie na słońcu, następnie wieczorem pakuje do pojemników lub owija matami, aby spowodować tzw. pocenie się. Po fermentacji owoce są brązowe, pomarszczone i elastyczne.
Sfermentowane torebki wanilii przechowywane w szczelnych pojemnikach zachowują swój aromat przez wiele lat.

Wanilię stosuje się przede wszystkim do przyprawiania lodów, słodkich potraw, ciast, konfitur owocowych i napojów oraz w produkcji kosmetyków. Kawałki owoców zalane osłodzoną wodą lub mlekiem częściowo uwalniają swój aromat. Tak przygotowany płyn można wykorzystywać do dalszej przeróbki, a wypłukane i obsuszone kawałki owocu zachować i powtarzać taki zabieg wielokrotnie.
Gdy owoce przechowuje się przez dłuższy czas umieszczone w cukrze w szczelnym pojemniku, to aromat nabiera większej mocy.
Najbardziej wartościową formą jest ekstrakt waniliowy, czyli wyciąg alkoholowy. Owoce można dodawać także po silnym rozdrobnieniu bezpośrednio do potraw.
Syntetycznie wytwarzana wanilina nieco zmniejszyła znaczenie naturalnej wanilii, ale ponieważ w jej aromacie brakuje licznych innych substancji smakowych i zapachowych, nie stanowi wartościowego substytutu.

Wanilia płaskolistna udaje się w gorącym klimacie tropikalnym do wysokości około 800 m n.p.m. Do silnego wzrostu wegetatywnego potrzebne są jej obfite opady, natomiast do zawiązywania owoców korzystny jest pewien okres suchy.
Rośliny rozmnaża się przez sadzonki, które sadzi się pod drzewami, często owocowymi lub kakaowcem, w małych gospodarstwach, a także na dużych plantacjach. Aby zapewnić dobre zapylenie i zapłodnienie, stosuje się pracochłonne zapylanie ręczne.

Wykorzystuje się także gatunki: Vanilla pompona z Karaibów i Vanilla tahitensis uprawianą na Hawajach i Tahiti. Są one jednak gorszej jakości niż Vanilla planifolia

Zapytania z Google:

  • wanilia płaskolistna
  • wanilia roślina

Comments are closed.