Białka

Zasadnicze elementy budowy wszystkich tkanek ustroju człowieka, a także wielu związków takich jak: enzymy, hormony, przeciwciała. U roślin często są materiałem zapasowym (np. w nasionach zbóż i roślin strączkowych).
Białka są to związki wielkocząsteczkowe zbudowane z aminokwasów. Istnieje około 20 aminokwasów, a 8 z nich, zwanych niezbędnymi lub egzogennymi, zawartych jest w białku pochodzenia zwierzęcego, które przyjmujemy w pożywieniu. Tylko niektóre produkty żywnościowe pochodzenia roślinnego zawierają niezbędne aminokwasy, dlatego też istotna jest różnorodność przyjmowanych pokarmów.

Białka stanowią różnorodną, heterogenną klasę cząsteczek, z których każda cechuje się dużą masą cząsteczkową.
Niektóre białka zawierają inne niż aminokwasy związki nadające im ściśle określone właściwości (tj. barwę, małą gęstość, zdolność do reagowania z odczynnikami swoistymi dla węglowodanów, lipidów czy nukleotydów). Zatem biochemicy od początku badań nad białkami wyróżniają chromoproteiny, glikoproteiny, lipoproteiny, nukleoproteiny itd.
Białka są niewątpliwie najważniejsze ze wszystkich związków organicznych znanych w królestwie przyrody. Bez nich życie nie byłoby możliwe na naszej planecie.

Jak działają białka w naszym organizmie

  • Niezbędny budulec struktur komórkowych i tkankowych.
  • Stanowią niezbędny materiał do budowy nowych i odbudowy zużytych tkanek.
  • Białka są także źródłem energii, przy spalaniu 1 g białka powstają 4 kcal energii, codziennie powinno z nich pochodzić 10-15% energii.
  • Organizm buduje z nich białkowe części enzymów trawiennych i tkankowych.
  • Są materiałem do biosyntezy ciał odpornościowych, i hormonów białkowych.
  • Biorą udział w odtruwaniu organizmu.
  • Regulują procesy przemiany materii i wiele funkcji ustroju, zapewniając prawidłowy stan i funkcjonowanie naszego organizmu.
  • Odpowiednie ilości białek decydują o normalnym wzroście i rozwoju człowieka.

Zapotrzebowanie na białko
Zawartość białek w codziennej racji pokarmowej dorosłego człowieka powinna pokrywać 10-15% energii potrzebnej do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Skutki niedoboru białka
Niedobór białka w pożywieniu dzieci i młodzieży objawia się zaburzeniami wzrostu i rozwoju, spada masa ciała, obniża się odporność organizmu, odczuwane jest ogólne osłabienie. Skrajne przypadki braku białka mogą nawet prowadzić do śmierci z wychudzenia i wycieńczenia organizmu.
Chorobą, której przyczyną jest silny niedobór białka, połączony z nadmierną podażą węglowodanów  jest kwashiorkor. Choroba ta występuje głównie u dzieci afrykańskich, objawia się brakiem apetytu i apatią, występują zmiany skórne, opuchlizna,  oraz ogólne zahamowanie rozwoju zarówno fizycznego, jak i umysłowego.
Niedobory białkowe w diecie po kilku dniach odbijają się w ilościach i aktywności enzymów.

Białko pełnowartościowe
Zawiera wszystkie niezbędne 8 aminokwasów, w odpowiedniej proporcji. Białka te są powoli absorbowane w organizmie i efektywnie wykorzystywane. Białka pochodzenia zwierzęcego odznaczają się większą wartością biologiczną niż białka roślinne, gdyż bardzo często są ubogie w jeden lub kilka niezbędnych aminokwasów. Białko całego jajka jest uważane za najlepsze pod względem składu aminokwasowego.
Źródłem białka pełnowartościowego są produkty zwierzęce, takie jak wspomniane wcześniej jajka, mięso, drób, ryby, mleko, sery i jogurty

Źródła białka
Jak już wyżej było wspomniane, białko zwierzęce zawarte w mięsie, drobiu, rybach, jajach, mleku, serach, jogurtach jest źródłem pełnowartościowego białka.
Białko roślinne znajdujące się w warzywach i owocach, roślinach strączkowych, orzechach, nasionach, ziarnach zbóż, to źródło niepełnowartościowego białka.

Poza jajkami i mlekiem nie znaleziono dotąd takiego białka, które miałoby na raz wszystkie osiem aminokwasów egzogennych. Mięso ma na ogół mało tryptofanu, metioniny i waliny, zboża mają niedobór lizyny i tryptofanu. Rośliny strączkowe są zasobne w lizynę, ale mają niedobór metioniny. Z kolei lizynę i tryptofan mają prawie wszystkie jarzyny. Tak więc pełne pokrycie potrzeb organizmu można uzyskać przez zjadanie potraw jak najbardziej urozmaiconych. Do takich prostych kombinacji pokarmowych, zapewniających wszystkie potrzebne aminokwasy należą: różne zboża, np. jako kasze, pieczywo, mąką z dodatkiem mleka lub roślin strączkowych, np. fasoli i grochu. Białko jest również w warzywach choć w niewielkiej ilości, ale za to w pełni przyswajalne. Jarzyny mają sporo lizyny i tryptofanu, dlatego są dobrym uzupełnieniem ryżu, kukurydzy, prosa (kasza jaglana), orzechów i ziarn oleistych.

Podział białek
proste, tzw. proteiny, nie zawierające składnika niebiałkowego

  • Globuliny
  • Albuminy
  • Prolaminy
  • Gluteliny
  • Skleroproteiny
  • Histony
  • Protaminy

złożone, tzw. proteidy, zbudowane z białka i substancji niebiałkowej

  • Fosfoproteidy
  • Lipoproteidy
  • Nukleoproteidy
  • Chromoproteidy
  • Metaloproteidy
  • Glikoproteidy

Podział aminokwasów wchodzących w skład białek
Aminokwasy egzogenne (niezbędne);
jest to grupa aminokwasów, których organizm nie może sam sobie wytworzyć, i dlatego muszą być dostarczane z pożywieniem, należą tutaj

  • lizyna
  • leucyna
  • izoleucyna
  • treonina
  • metionina
  • fenyloalanina
  • tryptofan
  • walina

U dzieci do tej grupy zaliczane są także; histydyna i arginina.

Aminokwasy endogenne; to takie które nasz organizm może sam sobie wytworzyć, należą tutaj m. in.

  • prolina
  • seryna
  • histydyna
  • glicyna
  • kwas asparaginowy
  • kwas glutaminowy
  • alanina
  • arginina
  • hydroksyprolina
  • karnityna
  • cytrulina

Zapytania z Google:

  • proste białko z argininą i lizyną
  • w czym zawarte jest białko
  • białko z argininą i lizyną
  • w czym jest arginina i lizyna

Comments are closed.