Węglowodany

Węglowodany są związkami organicznymi zbudowanymi z węgla, wodoru i tlenu. W większości tych związków stosunek wodoru do tlenu wynosi 2:1, jak w cząsteczce wody. Stąd też pochodzi popularna nazwa węglowodany.

Cukier jest nieodłącznym składnikiem naszej diety, chociażby w postaci białych kryształków których używamy do słodzenia kawy czy herbaty. Niewielu jednak z nas ma świadomość o tym, że jest to tylko jeden członek wielkiej rodziny węglowodanów. Biochemicy tą dużą grupę związków chemicznych nazywają sacharydami.
Cukry to przede wszystkim materiał do wytwarzania energii, ich ilość w pożywieniu powinna po przetworzeniu przez organizm dostarczyć 50-65 % energii, potrzebnej w ciągu dnia do prawidłowego funkcjonowania.

Są związkami najobficiej występującymi w przyrodzie. Powstają podczas fotosyntezy, jednego z najciekawszych zjawisk biologicznych. Stanowią podstawę strukturalną roślin i główne źródło energii organizmów żywych. Są podstawowym składnikiem pokarmowym w przeciętnej diecie europejskiej w 60-70% pokrywają potrzeby energetyczne ustroju. W niektórych krajach odsetek ten jest nawet znacznie większy. Jest to bowiem najtańszy i najłatwiej dostępny składnik pokarmowy. Węglowodany występują prawie wyłącznie w roślinach. W produktach pochodzenia zwierzęcego znaleźć je można w nieznacznych ilościach w mleku w postaci laktozy oraz w wątrobie i w tkance mięsnej jako glikogen.
Organizm człowieka może korzystać ze spożytych węglowodanów dopiero po ich rozpadzie w procesie trawienia na cukry proste.
Końcowymi produktami trawienia węglowodanów są monosacharydy: D-glukoza, D-galaktoza i D-fruktoza. Wchłanianie tych cukrów zachodzi bardzo szybko. Zanim papka pokarmowa dosięgnie obwodowej części dwunastnicy, absorpcji ulega około 50% monosacharydów, a prawie cała reszta jest wchłaniana po przejściu przez jelito czcze.
Wchłonięte z przewodu pokarmowego cukry proste są transportowane przez żyłę wrotną do wątroby. Znaczna część jest zatrzymywana w tym narządzie jako glikogen łatwy do wykorzystania w razie niedoboru glukozy a reszta przechodzi do krążenia ogólnego i jest pobierana przez pozostałe komórki ustroju.
Przemianę węglowodanów w organizmie człowieka można przedstawić w uproszczony sposób jako proces spalania, z wytworzeniem dwutlenku węgla i wody z równoczesnym wyzwoleniem energii. W rzeczywistości jest to proces niezmiernie skomplikowany z udziałem wielu enzymów (Brzeziński, 1983). Jedynym cukrem krążącym we krwi jest! glukoza. Jest ona zużywana przez komórki wszystkich tkanek, a zwłaszcza przez mózg (25%). Podczas przemian glukozy organizm uzyskuje oprócz energii wiele metabolitów niezbędnych do syntezy różnych związków.

Utrzymywanie stałego poziomu cukru we krwi warunkuje prawidłowy metabolizm w organizmie człowieka. Zarówno nadmierne, jak i zbyt niskie stężenie glukozy jest niekorzystne dla człowieka.

Nadmierne stężenie glukozy nazywane przecukrzeniem (hiperglikemią) — prowadzi w skrajnych przypadkach do kwasicy ketonowej. Zbyt niski poziom glukozy we krwi nazywamy niedocukrzeniem (hipoglikemią). Jest to poważna choroba i znacznie pospolitsza od cukrzycy. Obniżony poziom glukozy do około 45 mg% powoduje charakterystyczne objawy zmęczenia, niepokoju, drżenia mięśni dochodzących do drgawek. W regulacji poziomu glukozy we krwi ważną rolę spełniają hormony, a zwłaszcza insulina i adrenalina.
W stanie głodu, po wyczerpaniu się zapasów glikogenu do syntezy glukozy wchodzą aminokwasy i glicerol z rozpadu białek i tłuszczów. Organizm może też syntetyzować glukozę z kwasu mlekowego, powstającego w mięśniach podczas pracy fizycznej.
Konsumowanie nadmiaru cukrów prowadzi do syntezy kwasów tłuszczowych, a pośrednio do otyłości.
Nadmiar sacharozy w organizmie przyczynia się do powstania miażdżycy, czyli do gromadzenia się lipidów w ściankach naczyń krwionośnych.
Odpowiedzialna jest za to głównie fruktoza w sacharozie, gdyż szybciej niż glukoza przekształca się trójglicerydy w wątrobie.
Do niedawna głównym źródłem węglowodanów, zwłaszcza dla uboższej ludności, była skrobia. Wraz z rozwojem technologii żywności i coraz to większego stopnia przetwarzania i oczyszczania jej miejsce zaczęła przejmować sacharoza, używana coraz to bardziej masowo do słodzenia potraw i napojów, do wyrobów cukierniczych, odżywek itd. Procesy nadmiernego oczyszczania prowadziły też do coraz częstszego spożywania nieomal czystej skrobi, pozbawionej naturalnych domieszek. Jest to tendencja generalnie biorąc niekorzystna, gdyż przy tego rodzaju żywieniu spada zawartość witamin, składników mineralnych i błonnika. Powszechne spożywanie tak wysoko przetworzonych produktów sprzyja powstawaniu próchnicy zębów i wielu chorobom cywilizacyjnym, np. cukrzycy czy miażdżycy, a coraz to częstsze zastępowanie skrobi sacharozą przyczynia się do wzrostu poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi, co także sprzyja rozwojowi otyłości i chorobom cywilizacyjnym.
Do generalnych wskazówek należą: zwiększanie pełnych produktów zbożowych, pieczywa razowego i grubych kasz oraz nieprzetworzonych warzyw i owoców, natomiast poleca się znaczne ograniczenie spożycia cukrów i słodyczy.

Źródła węglowodanów
Produkty zbożowe, rośliny okopowe,trzcina cukrowa, buraki cukrowe, nasiona roślin strączkowych, warzywa, owoce, produkty mleczne.

Nadmierne spożywanie cukru i jego skutki

  • zgubnie działa na nasze zęby, osadzając się na nich tworzy wraz ze z śliną niewidzialną powłoczkę, która jest idealną pożywką dla mikrobów atakujących szkliwo a następnie ząb,
  • cukier wnika do krwiobiegu, gdy gwałtownie podnosi się jego poziom trzustka zaczyna wytwarzać insulinę, która niestety usuwa zbyt dużo cukru z krwi, wieloletnie huśtawki poziomu cukru mogą w rezultacie doprowadzić do cukrzycy,
  • cukier „usuwany” z krwi gromadzi się w biodrach lub w tali w sytuacji gdy nie może być zgromadzony w wątrobie,
  • roztwory cukru silnie podrażniają błony śluzowe wyściełające żołądek i dwunastnicę,
  • cukier ma znikome ilości wody, a reszta to czyste węglowodany, takie kalorie, które tylko potrafią tuczyć nazywamy „pustymi kaloriami”,


Niedobór cukru w organizmie
Niedobór cukru powoduje szybkie zmęczenie i osłabienie. Czujemy   rozdrażnienie, senność, mamy trudności z koncentracją.

Czym są dla nas sacharydy
Cukry są niezbędne do życia, odpowiadają za pracę naszego mózgu, dostarczają mięśniom i reszcie organizmu niezbędnej energii do pracy, zapewniają dobre samopoczucie i utrzymują na wysokim poziomie produkcję serotoniny – „hormonu szczęścia”.

Podział cukrów

  • cukry proste; glukoza, fruktoza,
  • cukry złożone; sacharoza, maltoza, laktoza,
  • wielocukry; skrobia, celuloza.

Comments are closed.