Układ odpornościowy

Składa się z czterech głównych części

  • odpowiedź immunologiczna typu komórkowego
  • odpowiedź immunologiczna typu humoralnego (przeciwciała)
  • białe ciałka krwi
  • układ dopełniacza.


Pierwszą barierą chroniącą organizm przed wtargnięciem czynników chorobotwórczych są: skóra, błona śluzowa i jej wydzieliny. Gdy bariera ta nie jest uszkodzona, zatrzymuje większość bakterii i wirusów i nie pozwala im wniknąć do organizmu. Jeśli jednak czynnikom chorobotwórczym uda się ją przeniknąć, wtedy następuje reakcja zapalna. Do działania szybko przystępują białe ciałka krwi – fagocyty i białka przeciwbakteryjne. Białka te tworzą tzw. układ dopełniacza i interferonów. Układ dopełniacza to grupa dwudziestu białek, które mogą spowodować lizę (zniszczenie) atakujących mikrobów; działają też jako chemiczne przekaźniki informacji do białych ciałek krwi. Komórki zainfekowane czynnikiem patogennym (wirusem) produkują interferony, które ostrzegają sąsiednie komórki, aby mogły się przygotować do odparcia zarazka, hamują tempo i zasięg zakażania komórek oraz aktywują fagocyty i polepszają ich funkcjonowanie. Miejsce zmienione zapalnie charakteryzuje podwyższona temperatura, większy przepływ krwi i obrzęk. Powoduje to uwolnienie chemicznych sygnałów, tj. histaminy i prostaglandyny, które wchodzą do akcji. Fagocyty, jak neutrofile i makrofagi, z pomocą enzymów zabijają zarazki, pochłaniając je; pochłaniają też resztki zniszczonych komórek. Reakcje zapalne mogą być ograniczone do jednego miejsca lub obejmować cały organizm. W niektórych przypadkach białe ciałka krwi uwalniają cząsteczki, tzw. pyrogeny stymulujące wystąpienie gorączki, która pomaga w walce z zarazkiem. Takie reakcje immunologiczne to reakcje niespecyficzne. Występują w odpowiedzi na atakujące bakterie, wirusy lub uszkodzenia fizyczne i przebiegają zawsze w ten sam sposób.

Białe ciałka krwi pełnią niezwykle ważną rolę w specyficznych mechanizmach odpowiedzi immunologicznej. Wyróżnia się pięć głównych typów białych ciałek krwi

  • monocyty,
  • neutrofile (granulocyty),
  • bazofile,
  • eozynofile,
  • limfocyty.

Monocyty i neutrofile to fagocyty (komórki żerne) uczestniczące w procesie zapalnym. Monocyty mogą się rozwinąć w makrofagi, które odgrywają ważną rolę w odporności komórkowej. Bazofile i eozynofile również biorą udział w reakcji zapalnej, natomiast limfocyty produkują przeciwciała, atakują i niszczą zarazki chorobotwórcze.

Mechanizmy specyficzne odpowiedzi immunologicznej należą do układu humoralnego (produkcja przeciwciał) i do układu komórkowego. Limfocyty B i T powstają z komórek macierzystych w szpiku kostnym.
Czynnik chorobotwórczy, który wtargnął do organizmu, nazywamy antygenem. Antygenami są

  • wirusy,
  • bakterie,
  • pierwotniaki,
  • grzyby,
  • pasożyty.

Antygen najczęściej spotyka w organizmie jedno z białych ciałek krwi, czyli leukocytów. Może on zostać wchłonięty przez makrofaga, który wówczas przekształca się w komórkę prezentującą antygen, aby zawiadomić inne części układu immunologicznego o wtargnięciu intruza. Komórka prezentująca antygen wywołuje komórkę T pomocniczą (helper), która działa w dwóch kierunkach.
Po pierwsze stymuluje humoralną odpowiedź immunologiczną do produkcji limfocytów B, które są tworzone w szpiku kostnym. Limfocyty B produkują dwa rodzaje komórek: komórki plazmatyczne i komórki B pamięci – jedne i drugie specyficzne dla pierwotnego antygenu. Komórki plazmatyczne kontynuują produkcję przeciwciał specyficznych dla czynnika chorobotwórczego i są uwalniane do krwi i limfy, aby zlokalizować i związać antygenowo specyficzny dla nich patogen. Komórki B pamięci przez długi czas żyją w płynach ustrojowych i są reaktywowane, jeżeli ponownie natkną się na pierwotny antygen, dostarczając natychmiastowej odpowiedzi przez produkcję większej liczby komórek pamięci i przeciwciał. Komórki pamięci pozwalają na szybszą i mocniejszą odpowiedź immunologiczną na powtarzające się ataki antygenu. Ten mechanizm może ustalić trwającą całe życie odporność na pewne czynniki chorobotwórcze, np. w przypadku odry czy ospy wietrznej.
Drugim kierunkiem działania komórki T pomocniczej jest stymulowanie odpowiedzi immunologicznej typu komórkowego przez uaktywnienie komórek T cytotoksycznych. Są to jedyne komórki T zabijające, które lokalizują wiążą i ostatecznie zabijają zainfekowane komórki. Zapobiega to dalszemu rozmnażaniu się patogenu i wystawia go na działanie przeciwciała. Zarówno komórki T, jak i komórki B produkują komórki T pamięci, aby dostarczyć szybszej odpowiedzi immunologicznej na wypadek dalszych kontaktów ze specyficznym antygenem. Komórki B i komórki T cytotoksyczne mogą być stymulowane przez wolne antygeny we krwi lub limfie bez potrzeby działania komórki T pomocniczej.

Limfocyty T, które odgrywają główną rolę w odpowiedzi immunologicznej typu komórkowego, po opuszczeniu ich centrum w szpiku kostnym przechodzą do grasicy w górnej części klatki piersiowej, gdzie osiągają dojrzałość. Tutaj też się różnicują na dwie klasy: komórki T regulatory i komórki T efektory. Komórkami T regulatorami są; komórki T pomocnicze i komórki T supresory, które kontrolują funkcjonowanie obydwu rodzajów limfocytów B i T.
Komórki T efektory to komórki T zabijające i komórki T nadwrażliwości typu późnego. Komórki T zabijające są jedynymi komórkami, które niszczą patogen i zainfekowane komórki. Komórki B pozostają w szpiku kostnym, gdzie dojrzewają i dzielą się na dwie klasy

  • komórki produkujące przeciwciała,
  • komórki pamięci.

Trwają spekulacje, czy istnieje jeszcze jakiś nie odkryty dotąd zestaw komórek B regulatorów.

Bez zdrowego i skutecznego systemu immunologicznego organizm ludzki byłby znacznie słabszy i o wiele częściej nękany wirusowymi i bakteryjnymi infekcjami. Ciągle prowadzone badania medyczne potwierdzają to, co od dawna wiadomo: że witaminy i niektóre pierwiastki śladowe są niezbędne do produkcji pewnych komórek odpornościowych, przeciwciał i chemicznych sygnałów w organizmie. Nasze dzienne zapotrzebowanie na witaminy jest być może niewielkie, ale mają one znaczący wpływ na prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego i metabolizm produkcji energii.

Comments are closed.